ΠΤΥΧΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΦΑΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

Τεύχος: 2007 Τεύχος 4

του Νίκου Παπαγεωργάκη

Η πορεία μετεξέλιξης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η συγκρότηση του εθνικού αστικού (καπιταλιστικού) τουρκικού κράτους, καθώς και οι επιπτώσεις αυτών των διαδικασιών τόσο στον ελληνισμό της επικράτειας αυτής, όσο και σε αυτόν εντός των συνόρων του ελληνικού κράτους είναι από τα ζητήματα που ελάχιστα απασχόλησαν την μαρξιστική ελληνική ιστοριογραφία, με αποτέλεσμα αυτό το πεδίο ιστορικών ερευνών, σχεδόν να μονοπωλείται από τα αστικά ρεύματα όλων των αποχρώσεων, από τους φορείς του κοσμοπολιτισμού μέχρι αυτούς του ακραίου εθνικισμού και ρατσισμού. Πέρα από τις επιμέρους διαφορές τους, κοινή και βασική τους συνισταμένη παραμένει ο ακραίος αντικομμουνισμός, με τη μορφή είτε της αντι-ΚΚΕ προπαγάνδας είτε (και) με την αντισοβιετική μορφή (ιδιαίτερα την «αντισταλινική», παρόλο που η «σταλινική περίοδος» δε συμπίπτει με αυτή που μας απασχολεί).

Καθώς η (διαστρεβλωμένη κατά κύριο λόγο) Ιστορία αποτελεί και βασικό καπιταλιστικό εργαλείο για τη χειραγώγηση των λαϊκών μαζών, διάφοροι ηγετίσκοι των παραπάνω ρευμάτων έχουν αναδειχθεί και σε παρασκηνιακούς ή ακόμα και σε φανερούς μέντορες της προώθησης των πολιτικών επιδιώξεων των αστών ακόμα και σε μικρασιατικούς και ποντιακούς προσφυγικούς συλλόγους και ομοσπονδίες.

Η ανακοπή και απόκρουση της επιρροής τους στα λαϊκά στρώματα επαφίεται κυρίως στις συνεπείς δυνάμεις του λαϊκού και εργατικού κινήματος και στη σταθερή και συντονισμένη δράση τους σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, ειδικά σε αυτούς που οι αστοί θεωρούν «προνομιακούς» για τη δική τους πολιτική παρέμβαση (εκπαιδευτικά ιδρύματα, ΟΤΑ, προσφυγικά σωματεία κλπ.).

Η αποτελεσματικότητα όμως των λαϊκών δυνάμεων εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό και από το κατά πόσο έχουν τη δυνατότητα να στηριχθούν και σε μαρξιστικές έρευνες και μελέτες, που σχετίζονται με πτυχές αυτής της ιστορικής περιόδου.

ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΣΦΑΓΗΣ ΤΩΝ ΕΘΝΟΤΗΤΩΝ
ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

Περισσότερο θίγονται ζητήματα που ενώ ως αιτίες και ως συνθήκες συνέβαλαν και δυστυχώς συνεχίζουν να συμβάλλουν καθοριστικά στη μαζική εξολόθρευση εθνοτήτων και λαών, τείνουν είτε ενσυνείδητα είτε από αφέλεια να υποτιμούνται, με αποτέλεσμα αυτά τα μαζικά εγκλήματα να αποδίδονται τελικά στην ύπαρξη δήθεν «αιμοσταγών λαών» ή «μισάνθρωπων θρησκειών».

Μια αντικειμενική προσέγγιση της σφαγής των Ελλήνων του Πόντου απαιτεί κατ’ αρχάς την αποστασιοποίησή μας από τις κρατούσες και συνεχώς αναπαραγόμενες αναλύσεις και αντιλήψεις που περιορίζονται κυρίως στην αναγωγή της καταστροφής του ελληνισμού -στην προκειμένη του ποντιακού- σε «φυλετικά» κριτήρια.

Στερεότερα και χρήσιμα ακόμα και για τη σημερινή κατάσταση συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν, αν στο πλαίσιο των ιστορικών ερευνών δοθεί το απαιτούμενο βάρος σε ορισμένες βασικές παραμέτρους του κοινωνικοπολιτικού πλαισίου, μέσα στο οποίο εκτυλίχθηκε ο αφανισμός των Ελλήνων της Τουρκίας. Σε αυτές τις παραμέτρους ανήκουν οπωσδήποτε: α) η διαδικασία διαμόρφωσης έθνους-κράτους από την τουρκική αστική τάξη στην περίοδο του ιμπεριαλισμού, β) το ήδη τότε διαμορφωμένο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα και η διαπάλη στο εσωτερικό του των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, τόσο μεταξύ τους όσο και με μικρότερα καπιταλιστικά κράτη, γ) τα ξεχωριστά συμφέροντα και η δράση της αστικής τάξης των διαφορετικών εθνοτήτων του οθωμανικού και κατοπινά τουρκικού κράτους (στην προκειμένη περίπτωση των Ελλήνων αστών του Πόντου, αλλά και της Κωνσταντινούπολης και της Μ. Ασίας) και δ) ο ρόλος της αστικής τάξης των «μητροπολιτικών» κρατών, στα οποία προσβλέπουν οι αντίστοιχες μειονότητες (στη συγκεκριμένη περίπτωση της Ελλάδας).

Ειδικά οι δύο τελευταίες παράμετροι τείνουν τελευταία είτε να υποβαθμίζονται επιμελώς είτε ακόμα και να διαγράφονται παντελώς ως αντικείμενα της ιστορικής έρευνας.

Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ

 Στο κατώφλι του 20ού αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποτελούσε μαζί με την τσαρική και την αυστροουγγρική τις τελευταίες πολυεθνικές αυτοκρατορίες. Από αυτές η Οθωμανική παρουσίαζε πολύ πιο έντονα και ισχυρά φεουδαρχικά κατάλοιπα τόσο στην οικονομική όσο και στην κρατική - πολιτική της διάρθρωση. Την εποχή του εθνικού αστικού κράτους και πολύ περισσότερο την εποχή του περάσματος του καπιταλισμού στο ιμπεριαλιστικό του στάδιο, αυτή η φεουδαρχική κρατική οντότητα αποτελούσε το μεγαλύτερο ίσως αναχρονισμό της εποχής εκείνης. Ηταν αναμενόμενο ότι κάποια στιγμή αυτή η φεουδαρχική εξουσία θα εξελίσσονταν σε σοβαρό εμπόδιο για την εθνική αστική ανάπτυξη τόσο των διάφορων εθνών και εθνοτήτων που υπάγονταν σε αυτήν (Νότιοι Σλάβοι, Αρμένιοι, Αραβες, Ελληνες κλπ.) όσο και ακόμα και των ίδιων των Τούρκων.

Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία επιδιώκονταν επίμονα η διατήρηση του φεουδαρχικού-απολυταρχικού της χαρακτήρα, με ελάχιστες προσαρμογές. Αυτό οφείλεται στη σύνδεση της στρατηγικής γεωγραφικής της θέσης με τα στρατηγικά συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής. Τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων και οι ισορροπίες μεταξύ τους επέβαλλαν τη διατήρηση αυτού του μορφώματος κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, ακόμα και μέχρι τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και σε όποια έκταση επέτρεπαν άλλοι παράγοντες, όπως π.χ. οι Βαλκανικοί Πόλεμοι. Είναι βεβαίως αυτονόητο ότι και ο σουλτάνος, ως εκπρόσωπος της φεουδαρχικής τάξης, αξιοποιούσε όσο ήταν δυνατό αυτές τις παγκόσμιες ισορροπίες, ακριβώς για να διατηρήσει και για να ενισχύει την εξουσία του. Στο πέρασμα από το 19ο στον 20ό αιώνα, πέρα από τα στενά του Βοσπόρου, τα πετρέλαια στο Νότο της αυτοκρατορίας ενισχύουν επιπλέον την ήδη ισχυρή διαπραγματευτική ικανότητα της Υψηλής Πύλης στο παζάρι της με τις μεγάλες δυνάμεις (κυρίως της Ευρώπης)[1].Μια ικανότητα που προέρχεται κυρίως από την επιλογή των δυνάμεων αυτών να αποφύγουν την απευθείας μεταξύ τους σύγκρουση, τουλάχιστον για όσο διάστημα δεν είναι πλήρως εξασφαλισμένη η συμμαχία με άλλα ιμπεριαλιστικά κέντρα. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αποτελούσε άλλωστε (παρά το φεουδαρχικό της χαρακτήρα) τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά στην Ασία, μετά την Ιαπωνία.

Ταυτόχρονα δεν μπορούμε να παραβλέψουμε και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν οι ταξικές αντιθέσεις στο εσωτερικό αυτής της χώρας. Για παράδειγμα, στις αρχές του 20ού αιώνα η μεγάλη αστική τάξη της χώρας (αριθμητικά σαφώς μικρότερη, αλλά οικονομικά πολύ ισχυρότερη από τα υπόλοιπα τμήματα της αστικής τάξης) αποτελούνταν κυρίως από το εμπορικό κεφάλαιο, που στο μεγαλύτερό του μέρος ήταν ελληνικό, αρμένικο, εβραϊκό και συριακό. Αυτό το χριστιανικό (καθολικό και ορθόδοξο) ελληνικό και αρμενικό τμήμα της αστικής τάξης ήταν κυρίως προσανατολισμένο στη στενή συνεργασία με συγκεκριμένα ιμπεριαλιστικά κέντρα (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία).

Το φαινόμενο αυτό εντάθηκε πολύ περισσότερο μετά την πτώχευση του οθωμανικού κράτους (1876), όταν (αρχικά) το αγγλο-γαλλικό και (μετά, σταδιακά) το γερμανικό χρηματιστικό κεφάλαιο πήραν στα χέρια τους βασικούς τομείς της βιομηχανικής παραγωγής και των μεταφορών (σιδηρόδρομους, τραμ, λιμάνια, εταιρίες αερίου και ηλεκτρισμού, τα ελάχιστα υπάρχοντα ορυχεία και επιχειρήσεις ελαφριάς βιομηχανίας). Σ’ αυτή τη φάση το μη μουσουλμανικό τμήμα της μεγάλης αστικής τάξης δένεται στενότερα με τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα, αναλαμβάνοντας ακόμα και τις αντιπροσωπίες των βιομηχανιών και τραπεζών των χωρών που αναφέραμε. Ταυτόχρονα όμως γίνεται και ο πιο ορατός και εύκολος (έστω σχετικά) αντίπαλος για τα υπόλοιπα τμήματα της αστικής τάξης που διψούν εξίσου για κοινωνική αναρρίχηση και πλουτισμό.

Υπενθυμίζουμε ότι με βάση τις «διομολογήσεις», η Γαλλία και η Ρωσία είχαν το δικαίωμα κατά το δοκούν να αναμειγνύονται στα εσωτερικά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς όφελος των καθολικών και ορθόδοξων χριστιανών αντίστοιχα (και δεν εννοούμε τους ανίσχυρους χριστιανούς μικρούς αγρότες, χειροτέχνες και εργάτες). Αυτό μπορεί να ανταποκρίνονταν στα άμεσα συμφέροντα αυτής της μερίδας της «μη μουσουλμανικής» αστικής τάξης, ταυτόχρονα όμως δυνάμωνε τα δευτερεύοντα διαχωριστικά χαρακτηριστικά και τα αναδείκνυε επίπλαστα σε κύρια, εμποδίζοντας την προσέγγιση και κοινή δράση για την αποτίναξη των καταπιεστικών φεουδαρχικών φραγμών, με βάση την κοινότητα ταξικών συμφερόντων.

Με την καθοριστική συμβολή του κλήρου (μουσουλμανικού και χριστιανικού) οι διαχωριστικές αυτές τάσεις ενισχύθηκαν συνειδητά τόσο από το αντιδραστικό φεουδαρχικό μουσουλμανικό κατεστημένο (πανισλαμισμός) όσο και από τη μη μουσουλμανική αστική τάξη, για να εφαρμοστούν καθέτως σε όλη την κοινωνική δομή, εμποδίζοντας έτσι τους κοινούς ταξικούς αγώνες, π.χ. του Τούρκου, Αρμένιου, Ελληνα κλπ. αγρότη ενάντια στη μεγάλη (τουρκική επί το πλείστον) γαιοκτησία ή των αντίστοιχων εργατών και υπαλλήλων απέναντι σε έναν κοινό εργοδότη, ασχέτως εθνικότητος (επί το πλείστον Αρμένιος, Ελληνας ή Εβραίος από τους «ντόπιους» η Αγγλογάλλος και λίγο αργότερα Γερμανός από τους «ξένους»).

Δεν πρέπει να μας διαφεύγει άλλωστε και το γεγονός ότι αυτοί οι διαχωρισμοί αξιοποιήθηκαν άριστα και από την απερχόμενη φεουδαρχία και το Σουλτάνο, ως κορυφαίο εκπρόσωπό της, για τη διατήρηση της εξουσίας τους.

Ο Σουλτάνος, όντας ταυτόχρονα και η κορυφαία θρησκευτική αρχή των απανταχού μουσουλμάνων (Χαλίφης), ήταν σε θέση, με τη στενή συνεργασία του μουσουλμανικού κλήρου, να καλλιεργήσει στο έπακρο την ιδέα του πανισλαμισμού ως αποτελεσματικό ιδεολογικό όπλο καταπίεσης ταξικών ή εθνικών διεκδικήσεων, γεγονός που σχετίζεται με ιστορικά διαμορφωμένους θρησκευτικούς θεσμούς[2].

Διαθέτοντας έναν πολυπληθή στρατό, αποτελούμενο κατά κύριο λόγο από τούρκους αγρότες και λιγότερο από άλλα μουσουλμανικά ή εξισλαμισμένα στοιχεία, ήταν σε θέση, εκμεταλλευόμενος την ισχυρή πίστη του στον ανώτατο θρησκευτικό και κρατικό ηγέτη, να καταστείλει οποιαδήποτε εξέγερση.

Απεναντίας, οι αιματηρές καταστολές των προσπαθειών αμφισβήτησης της καθεστηκυίας τάξης από «αλλόθρησκους» (και ταυτόχρονα «αλλόφυλους») λειτουργούσε και ως βαλβίδα εκτόνωσης για το σύστημα (κάτι παρόμοιο με τα τσαρικά αντιεβραϊκά πογκρόμ, όμως σε πολύ μεγαλύτερη έκταση). Στην ουσία, οποιαδήποτε κοινωνική ομάδα ή οργάνωση τολμούσε να αμφισβητήσει το Σουλτάνο, ειδικά τον Αβδουλχαμίτ Β΄ (1876-1909), αν δεν (μερικές φορές ακόμα κι αν) εξαγοραζόταν, αντιμετώπιζε το θάνατο ή «τουλάχιστον» τα φρικτά οθωμανικά κάτεργα[3]. Ταυτόχρονα όμως οι μεταρρυθμίσεις που κατά καιρούς εφαρμόζονταν ή εξαγγέλλονταν στο πνεύμα του τανζιμάτ (1838)[4] λειτουργούσαν και ως καθησυχαστικό μέσο, τουλάχιστον για μερίδες των καταπιεσμένων εθνοτήτων, ακόμα και κατά τη βασιλεία του Αβδουλχαμίτ Β΄.

Ο τελευταίος, στην προσπάθεια διατήρησης της φεουδαρχικής του εξουσίας, φάνηκε ιδιαίτερα ικανός στο να επωφελείται από τις εθνικές αντιθέσεις: Μιας που οι έμποροι, οι τοκογλύφοι και οι φοροεισπράκτορες ήταν συχνά Αρμένιοι, δε χρειάστηκε ιδιαίτερη προσπάθεια για να πείσει τις κουρδικές φυλές της Ανατολής να κατασφάξουν τους Αρμένιους. Το ίδιο εύκολα έπειθε να πολεμήσουν οι σιιτικές φυλές των Δρούζων με τους χριστιανούς Μαρονίτες στο Λίβανο, οι Σουνίτες με τους Αλεβίτες στη Συρία, οι σουνίτες νομάδες του Ιράκ με τους σιίτες αγρότες του Νοτίου Ιράκ κλπ. Μια πολιτική που στους ίδιους γεωγραφικά χώρους συνεχίζεται και σήμερα αποτελεσματικά, αυτή τη φορά από το διεθνή ιμπεριαλισμό.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΜΟΥ

 Στην περίοδο που μας απασχολεί, η ισχνή αριθμητική και οργανωτική ανάπτυξη της εργατικής τάξης αντικειμενικά καθιστούσε αδύνατη την ανάληψη από αυτήν της ηγεσίας του αγώνα ενάντια στη βάναυση εθνική καταπίεση[5]. Η τουρκική αστική τάξη αντικειμενικά δεν μπορούσε ακόμα να συμβάλει στη συνεπή διεξαγωγή του αστικοδημοκρατικού αγώνα.

Αυτό φάνηκε ήδη με το ριζοσπαστικό ρεύμα του Νεοτουρκισμού, που ξεκινώντας από το 1889 και μετά από σκαμπανεβάσματα κατέληξε το 1907 στη νικηφόρα επανάσταση των Νεότουρκων. Μιας αστικής κατά τον αντικειμενικό ταξικό της χαρακτήρα και κατά τους υποκειμενικούς στόχους που έθετε (επαναφορά συντάγματος, περιορισμός της απολυταρχίας), που ακριβώς λόγω της κοινότητας των συμφερόντων διέθετε ένα μεγάλο λαϊκό έρεισμα σε όλες τις εθνότητες. Οι φορείς της όμως προτίμησαν να μην ριζοσπαστικοποιήσουν περισσότερο αυτές τις μάζες στην κατεύθυνση ενός πλήρους αστικού εκσυγχρονισμού της κοινωνίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οδηγήθηκαν στον εκφυλισμό (στον συμβιβασμό με τους φεουδάρχες και με το ξένο μεγάλο κεφάλαιο) και συνεπακόλουθα στην αντίδραση.

Σταδιακά οι Νεότουρκοι όχι απλά απομακρύνθηκαν από τις παλιότερες δεσμεύσεις τους για λαϊκές και εθνικές ελευθερίες, ακόμα και για πραγματικό αστικό κοινοβούλιο, αλλά και κατέστειλαν βίαια τους όποιους εργατικούς αγώνες και διεκδικήσεις εθνοτήτων, ερχόμενοι σε άμεση ρήξη και με τα τμήματα των αστών και του ανώτερου κλήρου των άλλων εθνοτήτων (των εκεί Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων) που αρχικά είχαν ένθερμα υποστηρίξει αυτή την επανάσταση.

Από την άλλη καλλιέργησαν την ιδεολογία του Παντουρκισμού (Τουρανισμού) για την καταπίεση των άλλων εθνοτήτων. Είναι οι ίδιοι που θα χρεωθούν κατά κύριο λόγο τις βαρβαρότητες ενάντια στις άλλες εθνότητες, με αποκορύφωμα τη σφαγή του αρμένικου λαού (1915-1916). Ο εθνικισμός κι η «εθνικοφροσύνη» τους όμως δε θα αποτελέσει εμπόδιο ούτε βέβαια θα τους αποτρέψει από το να δώσουν, π.χ. το 1909, τη συγκατάθεσή τους στην προσάρτηση της (τότε ακόμα) οθωμανικής Βοσνίας-Ερζεγοβίνης στην Αυστροουγγαρία, έναντι του όχι ευκαταφρόνητου ποσού των 2,5 εκ. τουρκικών λιρών (60 εκ. φράγκων). Και βεβαίως η πρόσδεσή τους στο γερμανικό ιμπεριαλισμό, ακόμα και η ανάθεση της στρατιωτικής διοίκησης σε αυτούς δεν έγινε με βάση θρησκευτικά ή εθνοφυλετικά κριτήρια, αλλά με βάση τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.

Ο εθνικισμός τους εξαντλούνταν αποκλειστικά στη μαζική εξόντωση των καταπιεσμένων εθνοτήτων και αφού αυτό συνέφερε (ή ακόμα και επιβαλλόταν από) τους επίσης «αλλόφυλους», «αλλοεθνείς» και «αλλόθρησκους» ιμπεριαλιστές (στην προκειμένη Γερμανούς) συμμάχους τους. Η σύνδεση των αστών των υπόλοιπων εθνοτήτων με τα συμφέροντα της Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας αποτελεί άλλωστε και την πηγή ανησυχίας του γερμανικού ιμπεριαλιστικού παράγοντα, που από το 1905 με το «σιδηρόδρομο της Βαγδάτης» εισέρχεται με έντονους ρυθμούς στην οικονομία και στην πολιτική της χώρας. Δεν είναι τυχαίο ότι Γερμανοί στρατιωτικοί είναι αυτοί που στις αρχές του Παγκοσμίου Πολέμου πιέζουν και πετυχαίνουν την εφαρμογή δικού τους σχεδίου απομάκρυνσης -και μ’ αυτό τον τρόπο εξόντωσης- του ελληνικού πληθυσμού από την Ανατολική Θράκη και τα παράλια της Μ. Ασίας, σχέδιο που συνέχεια θα εφαρμοστεί και στους Ελληνες του Πόντου.[6]

Για τα ομοεθνή με αυτούς φτωχά στρώματα της πόλης και της υπαίθρου, η «εθνική» πολιτική των Νεότουρκων όχι μόνο δε στόχευε στην έστω και στοιχειώδη βελτίωση των άθλιων συνθηκών διαβίωσής τους, αλλά και συνέβαλε τα μέγιστα στη μαζική εξολόθρευσή τους ως στρατιώτες, είτε στα μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου Πόλεμου είτε (πολύ περισσότεροι) λόγω των άθλιων συνθηκών μεταφοράς και διαβίωσης των στρατευμάτων.

Ο υπερτονισμός της κοινότητας των θρησκευτικών ή εθνοφυλετικών κοινών στοιχείων αποτέλεσε απλά το -ομολογουμένως πολύ επιτυχημένο και γι’ αυτό ακόμα επίκαιρο- εργαλείο των μεγαλοαστών για τον εγκλωβισμό αυτών των στρωμάτων στις εκάστοτε στρατηγικές επιδιώξεις της άρχουσας τάξης. Αυτό βεβαίως δεν αφορά μόνο στην «από κει» πλευρά αλλά και στην «καθ’ ημάς». Μήπως δεν ήταν στην ουσία αυτή η «ομόφυλη» στοίχιση πίσω από τις ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους ελληνική και αρμενική μεγάλη αστική τάξη, που αδυνάτισε π.χ. τόσο τις εθνικοαπελευθερωτικές προσπάθειες των Αρμενίων (κυρίως μέχρι το 1896), όσο και τις δυνατότητες της ένταξης του (αριθμητικά σαφώς μικρότερου) ποντιακού ελληνισμού σε μια ευρύτερη σε έκταση Αρμενία (1918-1920);[7] Οχι μόνο δεν υπήρξε ουσιαστική προσπάθεια κοινού συντονισμού των εθνικών εξεγέρσεων, αλλά τις περισσότερες φορές, όταν μια απ’ τις εθνότητες ξεσηκώνονταν, η άλλη σχεδόν «αυτόματα» μοχθούσε να επιδείξει «καλή συμπεριφορά» απέναντι στην κεντρική εξουσία, για να αποκτήσει την εύνοιά της. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω καταγράφονται ακόμα και σημαντικές αιματηρές συγκρούσεις ανάμεσα σε Ελληνες και Αρμένιους[8]. (Τέτοια θέματα αποσιωπούνται επιμελώς από αυτούς που σήμερα υπερτονίζουν τη «φιλία και αδελφοσύνη αιώνων» ανάμεσα σε Πόντιους και Αρμένιους, με σκοπό την προώθηση κοινής δράσης για «την αναγνώριση των γενοκτονιών».).

Στην Ελλάδα μάλιστα η αστική τάξη διασπάστηκε σε δύο τμήματα, όχι βεβαίως στη βάση του αν η χώρα θα έπρεπε ή όχι να συμμετάσχει στον αιματηρό, πολυδάπανο και άδικο παγκόσμιο πόλεμο, αλλά με βάση ποια από τις δύο εμπόλεμες ιμπεριαλιστικές συμμαχίες είχε τις περισσότερες πιθανότητες να αναδειχθεί νικήτρια και να παράσχει στην ελληνική αστική τάξη έστω και την ελάχιστη στήριξη για τη διεύρυνση της επικράτειάς της. Η διάσπαση αυτή εγκλώβισε συνολικά τα λαϊκά στρώματα εντός αμφοτέρων των στρατοπέδων ακριβώς κάτω από τα ψευδεπίγραφα συνθήματα περί «εθνικής ιδέας» και περί «εθνικών συμφερόντων» που χρησιμοποίησαν εξίσου και οι δύο αντίπαλες πλευρές.

Σε σχέση με τα ακριβώς προηγούμενα πρέπει να επισημανθεί και το εξής γεγονός: Ενώ κατά την εμπλοκή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον παγκόσμιο πόλεμο, ακόμα και σε περιοχές που οι διώξεις του ελληνισμού δεν έχουν πάρει ευρύτερες διαστάσεις, υπάρχουν Πόντιοι που σωστά αρνούμενοι τη συμμετοχή τους στον πόλεμο, είτε λιποτακτούν είτε αποφεύγουν τη στρατολόγησή τους, παρά τις αρνητικές επιπτώσεις που μπορούσε να επιφέρει αυτή τους η πράξη στον οικογενειακό τους περίγυρο, ταυτόχρονα όμως ένας μικρότερος αλλά σημαντικός αριθμός Ποντίων προστρέχει εθελοντικά στον ελληνικό στρατό για να συμμετάσχει με την άλλη βεβαίως πλευρά, αλλά στον ίδιο άδικο πόλεμο!

Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

 Το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου δεν έφερε την Τουρκία απλά στη θέση του ηττημένου. Εκτός από τις εσωτερικές οξύτατες κοινωνικές αντιθέσεις είχε να αντιμετωπίσει και τις ορέξεις των νικητριών δυνάμεων του πολέμου, που όλες τους ήθελαν κι από ένα κομμάτι της χώρας. Ο σουλτάνος Μεχμέτ Στ΄ Βαχεντίν καθώς και η άρχουσα τάξη (μαζί με τους Νεότουρκους) προθυμοποιήθηκαν να προβούν σε οποιαδήποτε υποχώρηση με αντάλλαγμα τη διατήρηση της έστω και κουτσουρεμένης από την κηδεμονία των ιμπεριαλιστών εξουσίας τους.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες ήταν σχεδόν φυσικό να αποδιώξουν με προθυμία τη μέχρι τότε ηγετική ομάδα των Νεότουρκων και να επιρρίψουν αποκλειστικά σε αυτήν όχι μόνο τις ευθύνες του πολέμου, αλλά ακόμα και αυτές για τις σφαγές των αρμένικων και ελληνικών πληθυσμών[9].

Την ίδια περίοδο η κάθε νικήτρια μεγάλη δύναμη (συνήθως πίσω από τις πλάτες των υπολοίπων) έπαιρνε ήδη το «μερίδιό της» από τα απομεινάρια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. (Είχε προηγηθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου το μοίρασμα ανάμεσα στην Αγγλία και τη Γαλλία οθωμανικών περιοχών, όπως η Παλαιστίνη, ενώ ταυτόχρονα παρακινούσαν τους εκεί φύλαρχους να πολεμήσουν στο πλευρό τους με δήθεν αντάλλαγμα την ανεξαρτησία τους, η οποία τελικά δεν τους χαρίστηκε αλλά κατακτήθηκε μετά από αιματηρούς λαϊκούς αγώνες δεκαετιών! Ο δε παλαιστινιακός λαός ακόμα μοχθεί για την ανεξαρτησία του!)

Στις 15 (με το παλιό ημερολόγιο 2) Μαΐου 1919, με την προτροπή των Βρετανών ιμπεριαλιστών, ελληνικά στρατεύματα αποβιβάζονταν στη Σμύρνη. Την ίδια περίοδο και με προτροπή των ίδιων «προστατών», η εθνικιστική κυβέρνηση των «Ενωτικών» (Ντασνάκ)[10] του νεοσύστατου (28.5.1918) αρμενικού κράτους ενθαρρύνονταν να δημιουργήσει τη «Μεγάλη Αρμενία» με την απόσπαση τμήματος της ανατολικής Ανατολίας.

Αυτή η κατάσταση οδήγησε σε μια νέα αστική επανάσταση, απελευθερωτικού πλέον χαρακτήρα, με ηγεσία τα ριζοσπαστικά τμήματα της τουρκικής αστικής τάξης, μιας εκμεταλλευτικής δηλαδή τάξης[11]. Μια επανάσταση που από τον Ιούλη του 1919 θα συντονίζει υπό την ηγεσία του στρατηγού (πασά) Μουσταφά Κεμάλ όλο και περισσότερες οργανώσεις και αντάρτικα τμήματα και θα οδηγήσει τελικά στη σύγκληση της Α΄ Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Αγκυρας (10-23.4.1920), που αποτελεί και την απαρχή της οριστικής ρήξης με το φεουδαρχικό κατεστημένο της Κωνσταντινούπολης και με τους προστάτες «συμμάχους» της. Από δω και πέρα οι αστικές επαναστατικές δυνάμεις ξεκινούν ένα περίπλοκο και δύσκολο πόλεμο με διάφορες δυνάμεις. Εκτός από το στρατό του Σουλτάνου (που αποτελείται από κάθε λογής οπαδών του φεουδαρχικού συστήματος) έχουν να αντιμετωπίσουν και τις εμπειροπόλεμες ιμπεριαλιστικές στρατιωτικές δυνάμεις αλλά και τους ντόπιους μη τουρκικούς πληθυσμούς, που ξεσηκώνονται στο πλευρό της Υψηλής Πύλης (του τυραννικού θεσμού που χρόνια τους καταπίεζε και τους αφάνιζε) καθ’ υπόδειξη των κατοχικών δυνάμεων.

Οι Πόντιοι ξεσηκώνονται με προτροπή της «μητέρας πατρίδας» (της τυχοδιωκτικής ελληνικής αστικής τάξης), οι Κούρδοι με προτροπή των Αγγλων ενώ οι Αρμένιοι, όπως προαναφέραμε, εισβάλλουν στο ανατολικό τμήμα. Είναι κατανοητό ότι μόνο με μεγάλη αποφασιστικότητα (αλλά και σκληρότητα ταυτόχρονα) θα μπορούσε ο κεμαλικός στρατός να αντεπεξέλθει σ’ έναν τόσο πολυμέτωπο αγώνα. Τελικά κατάφερε να υποχρεώσει τις γαλλικές και ιταλικές δυνάμεις να αποσυρθούν από την κυρίως Τουρκία (Δεκέμβρης 1919 - Μάης 1920). Οι εθνικιστικές αρμένικες δυνάμεις των Ντασνάκ, μετά από πανωλεθρία θα ανατραπούν από τα αρμένικα λαϊκά στρώματα, εγκαθιδρύοντας τη σοβιετική εξουσία στο Ερεβάν (29 Νοεμβρίου έως 3 Δεκεμβρίου 1920).

Το 1921 ο ελληνικός στρατός θα παραμείνει μοναδική εμπόλεμη ξένη στρατιωτική δύναμη στο τουρκικό έδαφος, καθώς οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις αναπροσανατολίζονταν πλέον προς μια συμμαχία με την τουρκική αστική τάξη, ώστε με μικρότερο ρίσκο να εξασφαλίσουν τα συμφέροντά τους στην περιοχή. Αυτό δε θα επιφέρει μόνο την καταστροφή του ελληνικού στρατού, ένα χρόνο αργότερα (Αύγουστος 1922), αλλά και τον αιματηρό ξεριζωμό του ελληνισμού.

Ασχετα από το πώς εκτιμούμε συνολικά την τελική έκβαση αυτής της τουρκικής επανάστασης, τις εκατόμβες θυμάτων που αυτή απαίτησε και τους συμβιβασμούς στους οποίους κατέληξε, είναι καθαρό ότι το κάθε ένα από τα εμπλεκόμενα μέρη επωμίστηκε συγκεκριμένες ευθύνες απέναντι σ’ αυτή την επανάσταση καθώς και τις συνέπειες των επιλογών του. Μόνο που οι «μικρές» εθνότητες αποδεκατίστηκαν, ενώ οι ιμπεριαλιστές (που τις είχαν ξεσηκώσει) συνέχιζαν να πλουτίζουν σε βάρος του τουρκικού λαού, ακόμα και μετά την επανάσταση και σε στενή συμμαχία με τη νέα, άρχουσα πλέον, τουρκική αστική τάξη.

Ως υποστήριξη στα παραπάνω παραθέτουμε εδώ και ορισμένες πλευρές των εξελίξεων στον ίδιο τον Πόντο κατά τη διάρκεια και μετά τη λήξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο ΠΟΝΤΙΑΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
ΘΥΜΑ ΤΩΝ ΕΠΙΔΙΩΞΕΩΝ ΤΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΩΝ

 Ο Διοικητής της Ελληνικής Μεραρχίας του Καυκάσου, Ι. Καλτσίδης, γράφει χαρακτηριστικά στην αυτοβιογραφία του: «Με την υποχώρηση των Ρώσων ο Ελληνικός πληθυσμός του Πόντου βρέθηκε σε άσχημη θέση. Ως την τελευταία στιγμή κανείς δεν πίστευε ότι ο Ρωσικός στρατός μπορούσε να υποχωρήσει. Οταν όμως τον είδαν να εγκαταλείπει τα πάντα και να φεύγει, άρχισαν να σκέφτονται και τη δική τους υποχώρηση. Δυστυχώς δεν είχαν τα μέσα και έφευγαν όσοι ήταν οικονομικά ισχυροί…

…Τότε η ηγεσία της Τραπεζούντας κινήθηκε και παρήγγειλε σ’ όλες τις περιφέρειες, που βρίσκονταν κατά μήκος των συνόρων, να οργανωθούν, να οπλιστούν και να κρατήσουν το μέτωπο. Επειδή όμως οι Έλληνες αυτής της περιοχής δεν ήταν δυνατόν ν’ αποτελέσουν μια αξιόλογη στρατιωτική δύναμη που να κρατήσει το μέτωπο, άρχισαν να διαδίδουν παντού ότι στο Καρς, την Τιφλίδα κλπ. οργανώθηκε μια ελληνική Μεραρχία, που θα έτρεχε να βοηθήσει τους Ποντίους, ότι σύντομα θα πρόφταιναν και τα Αρμένικα, Γεωργιανά και Κοζάκικα στρατεύματα κλπ. Με τις διαδόσεις αυτές ο ελληνικός πληθυσμός πίστεψε ότι θα μπορούσε να κρατήσει το μέτωπο και άρχισε να οργανώνεται…Τότε ακριβώς ρίχτηκεν η ιδέα του Ελεύθερου Πόντου… Αλλά […] η πρόχειρη οργάνωση και ο εξοπλισμός μερικών τμημάτων, δεν μπόρεσαν να δημιουργήσουν σοβαρή αντίσταση. Οι υποσχέσεις για στρατιωτική βοήθεια απ’ τον Καύκασο κλπ. έμειναν απραγματοποίητες. […] Οι Ελληνες αρχηγοί της πρωτεύουσας του Πόντου αναγκάστηκαν να φύγουν και ο λαός έμεινε με τα όπλα στα χέρια, εκτεθειμένος στην τουρκική προέλαση, δίχως οδηγίες, δίχως αρχηγούς και πρόγραμμα ενεργειών»[12].

Πρέπει να επισημανθεί ότι αρκετές πλούσιες οικογένειες Ποντίων προπαγάνδιζαν την ιδέα του Ελεύθερου Πόντου, εκ του ασφαλούς, από τα απέναντι βόρεια παράλια του Εύξεινου Πόντου, όπου είχαν μετεγκατασταθεί για να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη αναπαραγωγή του πλούτου τους. Ακόμα και όταν με αφορμή την εγκατάσταση του αγγλικού στρατού στην Υπερκαυκασία, η ιδέα αυτή αναζωογονείται, οι ίδιες αυτές οικογένειες παρακινούν τους άλλους να κατευθυνθούν προς την Τραπεζούντα ή την Αμισό, προς καταγραφή του «πλειοψηφούντος» ελληνικού πληθυσμού, ενώ οι ίδιες αποχωρούν από τους νέους τόπους τους, μόνο όταν διαφαίνεται ο κίνδυνος για τις περιουσίες τους από την επεκτεινόμενη επαναστατική σοβιετική εξουσία.

Οι παροτρύνσεις από το εξωτερικό -για διάφορους λόγους η κάθε μία- είχαν σημαντικό μερίδιο ευθύνης ως προς την τελική έκβαση του εγχειρήματος του Ανεξάρτητου Πόντου[13]. Σε μια συνάντηση Ποντίων εκπροσώπων του εξωτερικού με την ελληνική αντιπροσωπία, ένας Πόντιος από τη Ρωσία τόνιζε προφητικά: «Εσείς… φωνάζετε για τον Ελεύθερο Πόντο, αλλά κανείς από σας δεν βρίσκεται εκεί πέρα να οργανώσει επανάσταση ή να ενεργήσει επικεφαλής του έθνους… Ο Πόντος όμως δεν ελευθερώνεται, αν δεν χύσουμε αίμα. Εμπρός λοιπόν κύριοι. Πηγαίνετε στον Πόντο, τεθείτε επικεφαλής του Εθνους και αγωνιστείτε για την ελευθερία του. Εγώ σας δίνω τον λόγο μου ότι με τον εδώ στρατό μας θα σας συνδράμω. Δεν πηγαίνετε όμως. Και ποιο είναι το αποτέλεσμα που φέρνετε με τις φωνές σας από δω; Θα ξυπνήσετε το μίσος των Τούρκων και μια μέρα ο λαός του Πόντου, που είναι ανίδεος και δεν ξέρει τα μεγαλεπήβολα σχέδιά σας, θα πληρώσει τα αποτελέσματα των ενεργειών σας»[14].

Καθ’ όλη την περίοδο αυτή είχαν πραγματοποιηθεί διάφορες ενέργειες από πλευράς της Ποντιακής ηγεσίας για υπαγωγή της περιοχής υπό βρετανική ή αμερικανική εντολή (και αφού είχε διαφανεί πλέον η απροθυμία του Βενιζέλου να στηρίξει την υπόθεση ενός ανεξάρτητου Πόντου). Μετά το ναυάγιο των προσπαθειών αυτών, ο Μητροπολίτης Χρύσανθος ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τους Τούρκους για την ίδρυση Ποντο-Τουρκικού Κράτους: «Αλλά λίγο αργότερα, μόλις ψιθυρίστηκε ότι ήταν ενδεχόμενο να ανατεθεί στους Έλληνες η εκκαθάριση της Ανατολικής Θράκης και σε αντάλλαγμα να επιδικαστεί αυτή στην Ελλάδα […] ο Ελληνας πρωθυπουργός διέταξε να διακοπούν οι διαπραγματεύσεις με τη δικαιολογία ότι οι προθέσεις των Τούρκων δεν ήταν ειλικρινείς»[15].

Σε έκθεση του Α. Α. Πάλλη αναφέρεται σχετικά με τον ελληνικό πληθυσμό του Πόντου πως «πολιτικοί και στρατιωτικοί λόγοι απαιτούν να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να τους κρατήσουμε εκεί… Η ύπαρξη ενός ελληνικού Πόντου με κάποια αυτονομία και με κοινό σύνορο με μια ανεξάρτητη Αρμενία είναι απαραίτητη προκειμένου να ανακουφιστεί η πίεση του Τουρκικού μπλοκ στην κεντρική Μικρά Ασία ενάντια στην ελληνική ζώνη της Σμύρνης»[16].

Παρά τις επανειλημμένες διαπιστώσεις σε εκθέσεις του Υπουργείου Εξωτερικών ότι η κατάσταση των Ποντίων ήταν τραγική, η ελληνική άρχουσα τάξη προτίμησε να τους κρατήσει εκεί ώστε να αποτελέσουν ένα είδος αντιπερισπασμού στις επιδιώξεις της στη Μικρά Ασία. Η ελληνική αστική τάξη χρησιμοποίησε τους ελληνικούς πληθυσμούς του Πόντου αποκλειστικά και μόνο ως στρατηγικό αντιπερισπασμό ή διαπραγματευτικό χαρτί, προκειμένου να πετύχει τη διεύρυνση της επικράτειας του ελληνικού κράτους στην Ανατολική Θράκη ή (και) τη Μ. Ασία, ως αντάλλαγμα για τις πιστές της υπηρεσίες στο πλευρό των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.

Από την άλλη πλευρά η τουρκική αστική τάξη, στα πλαίσια της συγκρότησης του δικού της έθνους-κράτους και μη μπορώντας να αφομοιώσει το εγχώριο ελληνικό κεφάλαιο, ένα κεφάλαιο άκρως ανταγωνιστικό και επικίνδυνο για το «ζωτικό της χώρο» (καθώς αυτό αποτελούσε το φορέα της ένωσης με την Ελλάδα και στηρίζονταν και στις λόγχες του ελληνικού στρατού), έστρεψε τις ενέργειές της προς τον αφανισμό του[17]. Συσπείρωσε γύρω της και κινητοποίησε με σοβινιστικά συνθήματα σημαντικά τμήματα του τουρκικού λαού εναντίον όχι μόνο της αστικής τάξης της Ελλάδας, αλλά και ενάντια στους ελληνικούς πληθυσμούς της Τουρκίας, στους οποίους βεβαίως συμπεριλαμβάνονταν και οι Ελληνες του Πόντου.

Τα αποτελέσματα της πολιτικής αυτής είναι γνωστά: όχι μόνο δεν πραγματοποιήθηκαν τα τυχοδιωκτικά σχέδια προσάρτησης της Ανατολικής Θράκης, και της περιοχής της Σμύρνης αλλά επήλθε και ο ολοκληρωτικός ξεριζωμός 1.500.000 ανθρώπων από τις περιοχές του Πόντου και της Μικράς Ασίας καθώς και ο αφανισμός εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων.

Σε αυτό τον αφανισμό συνέβαλε ασφαλώς και η στάση Ελλήνων παραγόντων, όπως του ύπατου αρμοστή της Σμύρνης Στεργιάδη, που δεν προέτρεπε τον εκεί ελληνικό πληθυσμό να εγκαταλείψει έγκαιρα την περιοχή, επειδή κατά τη γνώμη του: «Καλύτερα να μείνουν εδώ (σ.σ. στη Μ. Ασία) να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα»[18].

ΜΙΑ «ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ» ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ

 Αντί επιλόγου, μια επισήμανση σχετική με τους άλλους γειτονικούς με τους Πόντιους λαούς. Κατά τα τέλη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η εγκατάσταση των αγγλικών στρατευμάτων στην Υπερκαυκασία απέβλεπε τόσο στην εξάσκηση πίεσης προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία για να συνθηκολογήσει συντομότερα, όσο και στην ανάσχεση των επαναστατικών διαδικασιών στο εσωτερικό της Ρωσίας. Για την υλοποίηση αυτών των στόχων ως «πρόθυμοι σύμμαχοι» προσφέρθηκαν τότε οι Γεωργιανοί μενσεβίκοι και οι Αρμένιοι «ενωτικοί», που έλαβαν ως αντάλλαγμα την ηγεσία των νεοσύστατων εθνικών κρατών. Οι ανταγωνισμοί όμως μεταξύ αυτών των «συμμάχων» οδήγησαν σε σφοδρότατες πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ τους. Οι συγκρούσεις αυτές σταματούν οριστικά με την εξάλειψη των αιτιών τους, όταν με την αποχώρηση των Αγγλων τα καταπιεσμένα στρώματα (κύρια εργάτες και αγρότες) ανατρέπουν τα εθνικιστικά αστικά καθεστώτα και εγκαθιδρύουν μια νέα εξουσία, που δεν επιδιώκει πλέον την αναπαραγωγή του καπιταλιστικού κέρδους αλλά την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, του οποίου βασική ανάγκη και μέλημα ήταν η πλήρης ανάπτυξη των δικαιωμάτων και της προσωπικότητας των εργατικών και λαϊκών δυνάμεων. (Το δε σοβιετικό κράτος ήταν τόσο «εθνικά καταπιεστικό», που στη ΣΣΔ της Αρμενίας, ακόμα και κατά τη δεκαετία του 1960, επαναπατρίζονταν κατά μέσο όρο 2-4 χιλιάδες Αρμένιοι από τις καπιταλιστικές χώρες! Το διάστημα 1921-69 επαναπατρίστηκαν 220.000 άτομα, αριθμός που αντιστοιχεί στο 10% περίπου του αρμένικου πληθυσμού αυτής της Δημοκρατίας (2.208.300 κάτοικοι το 1970)[19]!).

---

* Το άρθρο είναι βασισμένο σε ομιλία που έγινε στο 1ο Επιστημονικό Συνέδριο του Συλλόγου Καυκασίων Καλαμαριάς «Ο Προμηθέας», στις 11-13 Μαΐου 2007, σχετικά με τον Ποντιακό ελληνισμό στη Σοβιετική Ενωση και στην Τουρκία.

** Ο Νίκος Παπαγεωργάκης είναι ιστορικός, μέλος του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ.

[1] Ετσι, ενώ π.χ. ο ελληνοτουρκικός πόλεμος, με αφορμή την επανάσταση στην Κρήτη (1897) κατέληξε σε ήττα της Ελλάδας, οι μεγάλες δυνάμεις επεμβήκανε αμέσως για να εξασφαλίσουν παρόλα αυτά μια ενδιάμεση λύση προς όφελος της Ελλάδας (αυτονομία της Κρήτης υπό Ελληνα πρίγκιπα), στην περίπτωση όμως των Αρμενίων, όταν δηλαδή ο Αβδουλχαμίτ Β΄ έστειλε φανατικές ισλαμικές κουρδικές φυλές να ξεκάνουν δεκάδες χιλιάδες Αρμενίων (1894-1896), η «δυτική χριστιανοσύνη» περιορίστηκε μόνο στα κροκοδείλια δάκρυα κι αργότερα στην καταγραφή των βαρβαροτήτων. Οι οικονομικές τους συναλλαγές με το Σουλτάνο παραήταν τότε καλές για να τις διακινδυνέψουν (χώρια που οι Αρμένιοι αλληθώριζαν πιο πολύ προς τη Ρωσία απ’ ό,τι προς αυτούς!).

[2] Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός, ότι με την κατάργηση του θεσμού του σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη (Ισταμπούλ), οι μουσουλμάνοι έπαψαν να έχουν έναν και μοναδικό χαλίφη, αλλά με βάση και τις εθνικές διαφοροποιήσεις, πολυάριθμοι πλέον «χαλίφηδες» -μέχρι και σήμερα- ερίζουν μεταξύ τους για την πρωτιά.

[3] Σ’ αυτό τουλάχιστον το σύγχρονο τουρκικό κράτος αποτελεί ευθεία συνέχεια του παλιού

[4]tanzimat-ihairiye= «διατάγματα ευημερίας» που πρωτοεισήγαγε ο σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ το τελευταίο έτος της βασιλείας του, για τη βελτίωση των οικονομικών συνθηκών και με απώτερο σκοπό τον περιορισμό των αποσχιστικών τάσεων των εθνοτήτων που αποτελούσαν την αυτοκρατορία.

[5] Η έλλειψη ισχυρής, συγκεντρωμένης και οργανωμένης εργατικής τάξης συνέβαλε ακριβώς σ’ αυτές τις αρνητικές εξελίξεις. Αντίθετα, η οργάνωση της εργατικής τάξης στη Θεσσαλονίκη σε σωστή κατεύθυνση (με την καθοριστική συμβολή της Φεντερασιόν) θα φέρει θετικά αποτελέσματα, που λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων που προήλθαν από τους πολέμους θα έχουν επίδραση μόνο στο εργατικό κίνημα της Ελλάδας.

[6] «Στην προσπάθειά τους για εμπορική κατάκτηση οι Γερμανοί είχαν αντιμέτωπους, εκτός από τους Αγγλους και τους Γάλλους, και τους αυτόχθονες χριστιανικούς λαούς, τους Αρμένιους και τους Ελληνες, που είχαν στα χέρια τους, μέχρι την εμφάνισή τους, το μικρασιατικό εμπόριο και τη βιομηχανία. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στη Δυτική Μικρά Ασία, πριν από τη μικρασιατική καταστροφή, σε σύνολο 5.308 εργοστασίων τα 4.008 ήταν ελληνικά, ποσοστό 75,51%. Δικαιολογημένα λοιπόν οι Γερμανοί θεωρούσαν τους Ελληνες σοβαρό εμπόδιο για την οικονομική τους διείσδυση στην περιοχή» (Κ. Φωτιάδης, «Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου», Αθήνα 2004, σελ.112).

[7] Ασχετα από το βαθμό προοδευτικότητας που είχε παρόμοια πρόταση του Ελ. Βενιζέλου και του Μητροπολίτη Τραπεζούντας, Χρύσανθου προς τις νικήτριες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της Αντάντ, όταν αυτές θεωρούσαν το κίνημα Ατατούρκ ακόμα ως αντίπαλο, φαίνεται καθαρά ότι δεν μπορούσε να υλοποιηθεί κυρίως λόγω αυτών των αντιθέσεων που αναφέραμε.

[8] Βλέπε π.χ. τις σχετικά πρόσφατα δημοσιευμένες αναμνήσεις του Δ. Κελεκίδη: «Το Αντάρτικο του Πόντου», εκδ. «Γόρδιος», Αθήνα 2006, σελ. 166-167, 172-173 και 176-178.

[9] Για να επισημοποιήσουν μάλιστα αυτή την απόδοση ευθυνών, οι Νεότουρκοι ηγέτες καταδικάστηκαν και από δικαστήριο, που συστάθηκε με επιμονή και των κατοχικών δυνάμεων. Μόνο που το δικαστήριο στήθηκε αφού οι κατάδικοι κατέφυγαν με τις περιουσίες τους στο εξωτερικό. Ο γοργός αναπροσανατολισμός της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων ήταν τέτοιος που καμιά από αυτές δεν έκανε την παραμικρή προσπάθεια, ώστε οι καταδίκες να εφαρμοστούν στην πράξη. Αρκετοί από τους καταδικασμένους τριγύριζαν ανενόχλητοι ανά την Ευρώπη, όσο βέβαια δεν αντιμετώπιζαν τις πράξεις αντεκδίκησης των Αρμενίων της διασποράς (π.χ. ο Ταλαάτ Πασάς).

[10] Από την ονομασία του αστικού-εθνικιστικού κόμματος «Ντασνακτσουτιούν» («Ενωση»).

[11] Εχει σημασία έστω και σημειολογικά να αναφέρουμε το γεγονός ότι στην Τραπεζούντα, εκεί δηλαδή όπου ο ελληνοποντιακός πληθυσμός είχε μια ηπιότερη αντιμετώπιση από τις αρχές, η παρουσία του πρώτου ηγέτη των (ακόμα ελάχιστων) Τούρκων κομμουνιστών, Μουσταφά Σουπχί, θεωρήθηκε τόσο επικίνδυνη, ώστε να δολοφονηθεί (Ιανουάριος 1921).

[12] Χειρόγραφο 2: Περιοχή Καυκάσου: Καλτσίδης Ιωάννης (1963) «Ο Ελληνισμός του Καυκάσου και οι περιπέτειές του», Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, σελ.75-76.

[13] Το σίγουρο είναι ότι τα εξ Αμερικής ποντιακά σωματεία είχαν κάνει σημαία τους τον ανεξάρτητο Πόντο υπό την κηδεμονία (ω, τι σύμπτωση!) του Προέδρου των ΗΠΑ Ουίλσον (που κατά τα άλλα τασσόταν «από λόγους αρχής» ενάντια στο διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας!). Οριστική θέση ή άρνηση του Προέδρου σ’ αυτήν την πρόταση δεν κατορθώσαμε να βρούμε!

[14]Χειρόγραφο 2: Περιοχή Καυκάσου: Καλτσίδης Ιωάννης (1963) «Ο Ελληνισμός του Καυκάσου και οι περιπέτειές του», Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, σελ. 163-164.

[15] Μ. Λ. Κασαπίδη.: «Χρύσανθος: Ο Αρχιερέας-Εθνάρχης των Ποντίων», (2004), ΕΚΕΜΕ: Μελβούρνη, σελ. 93. Οι υπογραμμίσεις δικές μας.

[16] Α. Α. Πάλλη: «ExchangeandSettlementofMinoritiesofPopulationsintheBalkans 1912-1920», Κωνσταντινούπολη 1920, σελ. 10, Αρχείο Βενιζέλου, Φάκελοι Υπουργείου Εξωτερικών (173/27), Μουσείο Μπενάκη. Η υπογράμμιση δική μας.

[17] Χαρακτηριστική ως προς αυτό είναι η ακόλουθη δήλωση σχετικά με τους Αρμένιους, που διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια σύσκεψης παραγόντων του κόμματος των Νεότουρκων το 1915, που όμως, τηρουμένων των αναλογιών, ισχύει και για τους Ελληνες: «Αν η εξόντωση του αρμενικού στοιχείου, μέχρι και του τελευταίου, είναι αναγκαία για την εθνική μας πολιτική, πολύ περισσότερο είναι αναγκαία για την εδραίωση της εθνικής μας οικονομίας.» (Οπως παρατίθεται στο Κ. Φωτιάδη: «Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου», Αθήνα 2004, σελ. 146. Η έμφαση δική μας.)

[18] Δαφνής: «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων», σελ. 16, όπως παρατίθεται στο Γιάννη Κορδάτου: «Μεγάλη Ιστορία της Ελλάδας», 5η εκδ., «Εκδόσεις 20ος Αιώνας», τ. 13, σελ. 575.

[19] Τα στοιχεία από τη Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, τ. 3, σελ. 643.

ΗΠΑ - ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΠΕΡΙ «ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΓΚΡΕΜΟΥ»

Μπρος γκρεμός και πίσω «ορμητικός χείμαρρος» για τους εργαζόμενους

Την κατάσταση του αμερικανικού λαού που επιδεινώνεται ήρθε να χειροτερεύσει και ο κυκλώνας «Σάντι» με εκατομμύρια πληγέντες με τον έναν ή άλλον τρόπο

Μόλις τέσσερις βδομάδες έμειναν μέχρι το «δημοσιονομικό βάραθρο», fiscal cliff, με άλλα λόγια την προθεσμία για την αυτόματη ενεργοποίηση του μηχανισμού που θα επιβάλει περικοπές στις δημόσιες δαπάνες και αυξήσεις φόρων, ύψους 641 δισεκατομμυρίων δολαρίων, από τις 2 Γενάρη. Οσο ο χρόνος λιγοστεύει το «φάντασμα» του δημοσιονομικού βάραθρου πλανιέται πάνω από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον πλανήτη. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα «τεχνητό αδιέξοδο» καθώς τα παρασκήνια της καλοστημένης παράστασης, περί της «επιτακτικής ανάγκης για εξεύρεση συμβιβασμού» ώστε να αποφευχθεί το «δημοσιονομικό βάραθρο», αποκαλύπτουν ότι το «αδιέξοδο» αφορά μόνο στο εύρος των δραστικών και βαθύτατων δομικών περικοπών σχεδόν σε όλο το φάσμα των κοινωνικών δαπανών σε ομοσπονδιακό επίπεδο.Οι Αμερικανοί εργαζόμενοι θα συνεχίσουν να πληρώνουν το κόστος της τρέχουσας καπιταλιστικής κρίσης που πρωτοεκδηλώθηκε στις ΗΠΑ, αν και οι περικοπές, που πριν αποτελούσαν «μονοπώλιο» των Ρεπουμπλικανών, είναι πια στην ατζέντα των συνομιλιών αλλά και των αστικών ΜΜΕ, κάτι που πριν από τις πρόσφατες εκλογές από τους Δημοκρατικούς αποκρυπτόταν, αν και υπήρχε «προετοιμασία» περί δύσκολων χρόνων που έρχονται.
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO) εκτιμά ότι με τις μαζικές περικοπές δαπανών και τις αυξήσεις φόρων, που επιβάλλονται από το δημοσιονομικό βάραθρο, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν των ΗΠΑ θα συρρικνωθεί κατά μισή ποσοστιαία μονάδα το 2013, ενώ οι εκτιμήσεις είναι λίαν αρνητικές για τον ιδιωτικό τομέα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του CBO η διπλή ύφεση θα σημάνει 2,7 εκατομμύρια λιγότερες θέσεις εργασίας έως το τέλος του έτους, με το ποσοστό ανεργίας επισήμως τώρα να πηγαίνει από το 7,9% πάνω από το 9%, ίσως και σε διψήφια νούμερα. Βέβαια, ακόμη και με την επίτευξη μίας συμφωνίας το CBO εκτιμά ότι η οικονομία θα αναπτυχθεί στο αναιμικό 1,7%, ενώ η ανεργία θα κυμανθεί στο 8% περίπου.

Το σενάριο της «καταστροφής»

Οι δυσοίωνες εκτιμήσεις ενισχύονται και από τα πιο πρόσφατα στοιχεία για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας. Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας, το αμερικανικό δημοσιονομικό έλλειμμα αυξήθηκε σε ποσοστό 22% σε 12μηνη βάση για το μήνα Οκτώβρη, που είναι ο πρώτος μήνας του νέου οικονομικού έτους και διαμορφώθηκε στα 120 δισεκατομμύρια δολάρια. Παράλληλα, σύμφωνα με δηλώσεις αξιωματούχων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed), «δεν μπορεί να κάνει περισσότερα για να θωρακίσει την αμερικανική οικονομία» εάν η χώρα οδηγηθεί σε «fiscal cliff», αν και αμέσως μετά ανακοίνωσε την έκδοση νέου ομολόγου στη διεθνή αγορά, για επενδύσεις σε δημόσια έργα.
Κανένα εκ των δύο κομμάτων - πολιτικών εκπροσώπων του κεφαλαίου, Δημοκρατικού και Ρεπουμπλικανικού, αλλά και το διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, δε θέλει «η ρήξη» στην ακόμη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη του πλανήτη, που αντιπροσωπεύει και το ένα τέταρτο της παγκόσμιας οικονομίας, να έχει «απρόβλεπτες διαστάσεις» αφού οι συνέπειες θα είναι βαριές καθώς η Ευρώπη βιώνει την καπιταλιστική κρίση, αλλά και άλλες μεγάλες οικονομίες και κυρίως οι αναδυόμενες, με πρώτη την Κίνα, αρχίζουν να «πατάνε φρένο».
Η επίλυση του «αδιεξόδου» αποτελεί αναγκαία συνθήκη ακόμη και εάν οι Ρεπουμπλικανοί εμφανίζονται ανένδοτοι. Η «μία χούφτα εξ αυτών στη Βουλή των Αντιπροσώπων», όπως δήλωσε σε ομιλία του σε εργοστάσιο παιχνιδιών στο Χάρτφιλντ της Πενσιλβάνια, ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, εμποδίζουν την επικύρωση νομοθεσίας η οποία θα παρέτεινε τις φοροαπαλλαγές για τη μεσαία τάξη με στόχο να παραταθούν τα φορολογικά προνόμια των πλουσιότερων Αμερικανών, του «2% που κερδίζουν πάνω από 250.000 δολάρια το χρόνο».
Πρόκειται για την πρώτη κορύφωση της εκστρατείας δημοσίων σχέσεων του Προέδρου Ομπάμα, τακτική που υιοθέτησε τη βδομάδα που πέρασε εγκαταλείποντας επιφανειακά την προσπάθεια να «πείσει τους Ρεπουμπλικανούς για την αύξηση της φορολογίας των πλουσίων». Ακύρωσε τις συναντήσεις με τα μέλη του Κογκρέσου και αντ' αυτού συναντήθηκε διαδοχικά με εκπροσώπους «μικρών επιχειρήσεων και οικογενειών της μεσαίας τάξης», τους επικεφαλής μεγάλων αμερικανικών εταιρειών, όπως η «Goldman Sachs», η «Deloitte LLP» και η «Caterpillar Inc», ενώ συναντήθηκε και με εργαζομένους και συνδικάτα σε επισκέψεις του σε δύο εργοστάσια.
Το έργο της «συνεννόησης» με τους Ρεπουμπλικανούς το έχουν αναλάβει αξιωματούχοι του Δημοκρατικού Κόμματος της κυβέρνησης και κύρια ο υπουργός Οικονομικών, Τίμοθι Γκάιτνερ, ο οποίος παρουσίασε την Πέμπτη ένα σχέδιο προϋπολογισμού που προβλέπει πρόσθετα φορολογικά έσοδα κατά 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια την επόμενη δεκαετία, ώστε να μειωθεί το έλλειμμα του ΑΕΠ κατά 5% την περίοδο 2012 - 2013, ενώ το δημόσιο χρέος ξεπερνά τα 16 τρισ. δολάρια, απόρροια της βαθιάς καπιταλιστικής κρίσης.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης και άμεσες δαπάνες για τους ανέργους και τις οικογένειες - ιδιοκτήτες κατοικιών που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Το σχέδιο απορρίφθηκε από τους Ρεπουμπλικανούς ως «μία επανάληψη παλαιότερων προτάσεων για τον προϋπολογισμό», ενώ ο πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων, Τζον Μπένερ, έκανε σύσταση προς το Λευκό Οίκο να σοβαρευτεί. Εντούτοις, εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι θα υπάρξει πρόοδος και συμφωνία...
Γιατί άραγε να μην αισιοδοξεί ο Μπένερ όταν ακούει αξιωματούχους του Δημοκρατικού Κόμματος να τονίζουν ότι το σχέδιο αυτό, που «αποτελεί διαπραγματευτική πρόταση», περιλαμβάνει και ρύθμιση για προώθηση νομοθεσίας μέσα στο οικονομικό έτος 2013, που ήδη έχει ξεκινήσει, για περικοπές ύψους 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην επόμενη δεκαετία στο πρόγραμμα Medicare και άλλα κοινωνικά προγράμματα; Αξίζει να σημειωθεί ότι τα δύο προγράμματα, το Medicare, που παρέχει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη για δεκάδες εκατομμύρια ηλικιωμένων και ανήμπορων ανθρώπων, και το Medicaid, ένα συνδυασμένο ομοσπονδιακό δημόσιο πρόγραμμα για περισσότερους από 50 εκατ. περίπου επιδοτούμενους, κυρίως νέους ανέργους και παιδιά, αποτελούν τα τελευταία απομεινάρια κάποιας κοινωνικής πρόνοιας σε ομοσπονδιακό όσο και σε πολιτειακό επίπεδο.

Στη μέγκενη ο λαός

Το «τραπέζι» των συνομιλιών έχει διευρυνθεί πολύ και περιλαμβάνει όλων των ειδών τις προτάσεις. Παραδείγματος χάριν η αύξηση του ορίου ηλικίας για την ένταξη στο Medicare από τα 65 στα 67 χρόνια, που κατά τις δηλώσεις του Δημοκρατικού βουλευτή από τη Βόρεια Ντακότα, Κεντ Κόνραντ, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Wall Street Journal», «είναι στόχος που μπορεί να επιτευχθεί», ενώ το τηλεοπτικό δίκτυο NBC ανέφερε ότι βάσει διαρροών η αύξηση του ορίου ηλικίας μπορεί να είναι μεγαλύτερη από τα 67 χρόνια, στο «πλαίσιο της επίτευξης συμφωνίας»...
Αλλο σημείο είναι οι φόροι, ειδικά η «φορολόγηση των πλουσίων», που έχει γίνει η σημαία της εκστρατείας του Προέδρου Ομπάμα. «Δεν είμαστε αφελείς να θεωρούμε ότι αυξάνοντας τη φορολόγηση των πλουσίων πρόκειται να λύσουμε το πρόβλημα», τόνισε στην ομιλία του στο Center for American Progress o Ντικ Ντάρμπιν, το Νο2 των Δημοκρατικών στη Γερουσία, για να συμπληρώσει: «Τα βάζουμε όλα στο τραπέζι. Επαναλαμβάνω, όλα».
Αποκρυπτογραφώντας τις διαρροές αλλά και την ομιλία Ντάρμπιν η εφημερίδα «New York Times» σε αρθρογραφία της την προηγούμενη βδομάδα τόνισε ότι οι συνομιλίες γίνονται και για τη μείωση ή την πλήρη κατάργηση της μερικής φοροαπαλλαγής για τις αποπληρωμές των στεγαστικών δανείων, ένα μέτρο που για χιλιάδες ιδιοκτήτες σπιτιών λειτούργησε σχετικά ως «δίχτυ ασφαλείας» κατά τη διάρκεια της μεγάλης κρίσης με τα ενυπόθηκα δάνεια, την αφορμή για το ξέσπασμα της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης.
Οι περικοπές αναμένεται να αποσαφηνιστούν. Ουδόλως ωστόσο αλλάζει η ουσία καθώς θα σαρωθούν τα απειροελάχιστα που έχουν απομείνει ως «κοινωνικά προγράμματα» από τις αναδιαρθρώσεις που επιβάλλονται εδώ και τρεις δεκαετίες.
Αναδιαρθρώσεις που τα αποτελέσματά τους είναι ορατά παντού στις ΗΠΑ, ενώ οι προωθούμενες περικοπές απλώς θα επιδεινώσουν την κοινωνική κρίση που ήδη συντελείται.
Το επίδομα για τρόφιμα σε οικογένειες που αναμένεται να περικοπεί είναι 130 δολάρια ανά άτομο μηνιαίως ή 4,33 τη μέρα. Μπορεί κάποιος να διανοηθεί τι θα συμβεί καθώς οι άνθρωποι που χρήζουν του επιδόματος (κουπόνια τροφίμων) ξεπερνούν τα 50 εκατομμύρια, εξ αυτών 17 εκατομμύρια παιδιά. Δραματική αύξηση από τα 36 εκατομμύρια που λάμβαναν το επίδομα το 2007. Ο αριθμός των φτωχών, όσων διαβιούν κάτω από το επίσημο όριο της φτώχειας, σύμφωνα με το Census Bureau's Supplemental Poverty Measure, έφτασε φέτος τα 49,7 εκατομμύρια ή 16,1 % του συνολικού πληθυσμού. Σε αναλογία το 2006 ήταν 37,3 εκατομμύρια ή 12,5%. Για να απαριθμηθούν όλα τα στοιχεία της κοινωνικής κρίσης που συντελείται στις ΗΠΑ, ένας πραγματικά αργός θάνατος, θα χρειαστούν βιβλία. Τα οποία φυσικά είναι ανοιχτά καθώς η επίθεση συνεχίζεται.

Χριστίνα ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εργαλείο της καπιταλιστικής ανάπτυξης

Είναι γεγονός ότι στην προσπάθειά τους οι αστικές κυβερνήσεις για την αντιμετώπιση της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης, πρωταρχικό βάρος ρίχνουν στην ενίσχυση των τραπεζών. Αυτό υπηρετεί και το λεγόμενο πρόγραμμα της ανακεφαλαιοποίησης. Αυτή η προσπάθεια έχει καλλιεργήσει και αντιθέσεις και ανταγωνισμούς με επιχειρηματίες άλλων τομέων της καπιταλιστικής οικονομίας, είναι γνωστό το «ενισχύετε τις τράπεζες και όχι την πραγματική οικονομία»... Αυτό έχει εκφραστεί και στις αντιπαραθέσεις του ΣΥΡΙΖΑ με τις κυβερνήσεις, αλλά η επιμονή στην ενίσχυση των τραπεζών υπάρχει γιατί αποτελούν την καρδιά της καπιταλιστικής οικονομίας. Χωρίς τις τράπεζες δεν μπορούν να γίνουν επενδύσεις.

Για το ρόλο των τραπεζών στον καπιταλισμό μίλησε αναλυτικά ο Παναγιώτης Κατηφές, γραμματέας της Αχτιδικής Επιτροπής Χρηματοπιστωτικού της Κομματικής Οργάνωσης Αττικής, σε εκδήλωση που έγινε στις 21 Νοέμβρη, με θέμα: «Καπιταλιστική κρίση: Ο ρόλος του τραπεζικού συστήματος, οι επιπτώσεις σε εργασιακά, ασφαλιστικά και μισθολογικά δικαιώματα. Η πρόταση του ΚΚΕ». Σήμερα παρουσιάζουμε το μέρος της ομιλίας του, που αναφέρεται στο ρόλο των τραπεζών και γιατί αποτελούν βασικό εργαλείο της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Επιπλέον παρουσιάζονται εξαιρετικά χρήσιμα στοιχεία για τις συνέπειες της κρίσης στους κεφαλαιοκράτες από τη μια μεριά και στην εργατική τάξη, από την άλλη, γίνεται εκτίμηση για την πορεία του τραπεζικού κλάδου και της έντασης του ανταγωνισμού το επόμενο διάστημα, ενώ με χαρακτηριστικά παραδείγματα αποδεικνύεται ότι οι εργαζόμενοι αποτελούν θύματα αυτών των εξελίξεων.

Ο ρόλος της τράπεζας στον καπιταλισμό

«Σήμερα που ο Κλάδος στη χώρα μας προχωρά σε παραπάνω μονοπώληση, θωρακίζεται για να εξασφαλίσει κερδοφορία, αλλά για να μπορέσει να παίξει και καλύτερα το ρόλο του στη συσσώρευση κεφαλαίου κυρίως για το βιομηχανικό κεφάλαιο, πρέπει να είναι καθαρό ποιος είναι ο ρόλος της τράπεζας στον καπιταλισμό. Οτι η τράπεζα είναι μια καπιταλιστική επιχείρηση που εμπορεύεται χρήμα. Η τράπεζα είναι βασικό εργαλείο της καπιταλιστικής ανάπτυξης γιατί:

• Ενισχύει την καπιταλιστική συσσώρευση.
• Παίζει καθοριστικό ρόλο στη διακλαδική εξίσωση του ποσοστού κέρδους που είναι βασικός νόμος για την κίνηση της καπιταλιστικής παραγωγής.
• Μειώνει τα έξοδα κυκλοφορίας. Βασικό έξοδο στον καπιταλισμό είναι και το χρήμα που έχει αξία. Με την τράπεζα μπορεί το χρήμα να απουσιάζει από πολλές συναλλαγές.
• Αποτέλεσε και αποτελεί την κύρια βάση για μετατροπή των επιχειρήσεων σε μετοχικές εταιρείες.
• Είναι ο βασικός μοχλός υπερπαραγωγής για το βιομηχανικό κεφάλαιο και υπερκερδοφορίας για το εμπορικό κεφάλαιο.

Αυτό που σήμερα συντελείται και αφορά στον αντικειμενικό χαρακτήρα της κρίσης στον καπιταλισμό και το ρόλο που έρχεται να παίξει το τραπεζικό κεφάλαιο, ο Κ. Μαρξ μπόρεσε να το αποδώσει μέσα λίγες γραμμές, όταν έγραφε στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ (3οςτόμος) "...αυτά που η βιομηχανία παράγει σε λίγους μήνες είναι ζήτημα αν η αγορά μπορεί να τα απορροφήσει μέσα σε λίγα χρόνια, εκεί έρχεται η πίστη για να λειάνει τις συνέπειες της υπερπαραγωγής".
Γι' αυτό σήμερα το αστικό κράτος θέλει να ανακεφαλαιοποιήσει τις τράπεζες και σε όλη την περίοδο της κρίσης πακτωλός κρατικού χρήματος έχει μπει στα ταμεία των τραπεζιτών. Οταν μιλάνε για την ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας, εννοούν την ενίσχυση του κεφαλαίου για να μπει σε νέα κερδοφόρα δράση. Για παράδειγμα, σήμερα που ο κλάδος των Κατασκευών δεν επιφέρει την ίδια υψηλή κερδοφορία του παρελθόντος, κεφάλαια πρέπει να τοποθετηθούν στη διαχείριση απορριμμάτων, που είναι πιο κερδοφόρα επένδυση. Από εδώ απορρέουν και τα "Μνημόνια Συνεργασίας" του ελληνικού κράτους με τη γερμανική Τοπική Διοίκηση. Εξάλλου στη συνάντηση Ελλήνων καπιταλιστών με την Γερμανίδα Καγκελάριο Α. Μέρκελ, στην πρόσφατη επίσκεψή της, υπήρχαν δύο εκπρόσωποι του τραπεζικού κεφαλαίου, υψηλόβαθμα στελέχη από τις διοικήσεις της Εθνικής και της Eurobank, που σήμερα είναι σε διαδικασία συνένωσης και πιθανή μελλοντική εξέλιξη είναι και η συμμετοχή της Deutche Bank στο νέο σχήμα.
Οι τράπεζες λειτουργούν ως κερδοφόρα καπιταλιστική επιχείρηση και σε περίοδο κρίσης. Εμπορεύονται χρήμα, συγκεντρώνουν τα συσσωρευμένα κεφάλαια των καπιταλιστών, και τις καταθέσεις των μισθωτών, δίνοντάς τους ως αντάλλαγμα επιτόκια για να τα προσελκύσουν. Επίσης χορηγούν δάνεια σε καπιταλιστές που δυσκολεύονται να διαθέσουν μεγάλα κεφάλαια για να τα τοποθετήσουν σε μια επένδυση, αλλά και σε μισθωτούς - κυρίως για να καλύψουν βασικές τους ανάγκες που δεν τις καλύπτει ο μισθός τους. Σήμερα όλες οι τράπεζες, μικρές, μεγάλες, ιδιωτικές, συνεταιριστικές δανείζουν χρήμα σχεδόν σε 8πλάσιες τιμές από ό,τι δανείζονται. Αυτή είναι η βασική λειτουργία τους ως καπιταλιστικές επιχειρήσεις που εμπορεύονται χρήμα, που από τη φύση τους αναζητούν και κυνηγούν την κερδοφορία.
Ακόμα και σήμερα, σε περίοδο κρίσης, οι τράπεζες λειτουργούν κερδοφόρα όχι μόνο από την κερδοφορία τους στην αναλογία "χρήμα που δανείζω προς χρήμα που δανείζομαι" από καπιταλιστές και μισθωτούς, αλλά και από το ότι δανείζονται από την ΕΚΤ με επιτόκιο 0,75% και δανείζουν το ελληνικό αστικό κράτος με επιτόκιο σχεδόν 5%.
Αρκεί αυτή η λειτουργία στο τραπεζικό κεφάλαιο για να αυξήσει τη συσσώρευσή του; ΟΧΙ. Στόχος κάθε καπιταλιστή δεν είναι απλά το κέρδος, δεν είναι το μέσο κέρδος, αλλά το μέγιστο κέρδος, το μεγαλύτερο κέρδος που μπορεί να βγάλει, το πώς θα κατέχει το μεγαλύτερο μερίδιο από το κέρδος του κλάδου όπου δραστηριοποιείται.
Το τραπεζικό κεφάλαιο κατά ένα μικρό μέρος μόνο αποτελείται από τα ιδία κεφάλαια των τραπεζιτών. Ο κύριος όγκος των κεφαλαίων τους είναι ξένα κεφάλαια, είναι κυρίως κεφάλαια άλλων καπιταλιστών και λιγότερο καταθέσεις μισθωτών. Αυτό τους δημιουργεί μια ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση και έτσι μπορούν να εμπορεύονται χρήμα.
Το κέρδος του τραπεζικού κεφαλαίου δε διαμορφώνεται κυρίως στα κέρδη από τόκους, αλλά βασική πηγή κέρδους του είναι η υπεραξία που δημιουργείται από τη μισθωτή εργασία, τόσο των εργαζόμενων του κλάδου, όσο και του συνόλου των μισθωτών της χώρας. Από αυτήν την υπεραξία μπορεί και συσσωρεύει το μεγάλο κεφάλαιο και έτσι τοποθετεί χρήματα στις τράπεζες. Μάλιστα η ανώτερη μορφή της τραπεζικής μονοπώλησης, το χρηματιστικό κεφάλαιο, που είναι η σύμφυση τραπεζικού και βιομηχανικού κεφαλαίου, δείχνει ολοκάθαρα τη ροή. Κερδοφορία από την υπεραξία - καπιταλιστική συσσώρευση - τοποθέτηση στην τράπεζα - από την τράπεζα ξανά στο βιομηχανικό κεφάλαιο - για νέα τοποθέτηση και νέα συσσώρευση.
Η μείωση της κερδοφορίας, δε σημαίνει ότι ακόμα και σε περίοδο κρίσης δεν έχουν κερδοφόρα δράση οι τράπεζες. Η μείωση της κερδοφορίας είναι όμως αυτή που κάνει το τραπεζικό κεφάλαιο να παίρνει μέτρα, να θωρακίζεται για να ανακάμψει με πιο γοργούς ρυθμούς. Οι ζημιές που καταγράφουν σήμερα οι τράπεζες έχουν να κάνουν κυρίως με τις επιπτώσεις από το "κούρεμα", από την έκθεσή τους σε ομόλογα του ελληνικού κράτους. Τις επιπτώσεις αυτές όμως έχει φροντίσει να τις καλύψει με πακτωλό κρατικού χρήματος μέσα από τη δυσβάσταχτη για το λαό φορολογία το ίδιο το αστικό ελληνικό κράτος.

Οι συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης στο τραπεζικό κεφάλαιο και στην εργατική τάξη

Οταν θέλουμε να μελετήσουμε τις συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης στις τράπεζες στη χώρα μας, πρέπει να βάζουμε τη βασική διαχωριστική γραμμή, δηλαδή τις συνέπειες για το τραπεζικό κεφάλαιο από τη μία και για τους εργαζόμενους των τραπεζών και συνολικά για την εργατική τάξη, τη φτωχή και μεσαία αγροτιά, τους μικρούς επαγγελματοβιοτέχνες και αυτοαπασχολούμενους, από την άλλη.
Από το ξέσπασμα της κρίσης μέχρι σήμερα και πριν μπούμε στη φάση της συγχώνευσης και τη δημιουργία των 3 ισχυρών ομίλων στον κλάδο, για τους τραπεζίτες τα στοιχεία δείχνουν:

• Το Α' τρίμηνο του 2009 οι 8 μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας (Εθνική, Alpha, Eurobank, Πειραιώς, Κύπρου, Marfin, ATE, Εμπορική) είχαν καθαρά κέρδη 610 εκατ. ευρώ.¹
• Το Α' τρίμηνο του 2012 οι ίδιες 8 τράπεζες είχαν κέρδη 721 εκατ. ευρώ μόνο από τους τόκους. Το ποσό αυτής της κερδοφορίας μόνο από τόκους ξεπερνούσε κατά 75% τα έξοδα μισθοδοσίας και των 8 τραπεζών.²
• Το ενεργητικό, δηλ. τα περιουσιακά στοιχεία αυτών των 8 τραπεζών είναι σήμερα αυξημένο κατά 3,5% σε σχέση με το ενεργητικό τους πριν το ξέσπασμα της κρίσης.³
• Πριν δέκα έτη (2002) το ενεργητικό των 4 «συστημικών» τραπεζών (Εθνική, Alpha, Eurobank, Πειραιώς) ήταν 114 δισ. ευρώ, το 2010 ήταν 332 δισ. ευρώ (αύξηση 191%), ενώ η εκτίμηση για το τέλος του τρέχοντος έτους -εν μέσω κρίσης- είναι για 340 δισ. ευρώ (αύξηση 2,5%)⁴ φτάνοντας το 161% του ΑΕΠ της χώρας.
• Χαρακτηριστικό είναι επίσης το στοιχείο ότι εν μέσω κρίσης (από το 2010 στο 2011) και ενώ το ΑΕΠ της χώρας καταγράφει μείωση κατά 3,86%, την ίδια περίοδο οι 19 εμπορικές τράπεζες που λειτουργούν στη χώρα μας καταγράφουν αύξηση των καθαρών εσόδων τους κατά 16,1%.⁵
• Αρκετές τράπεζες στήριξαν την κερδοφορία τους κυρίως από τη δράση τους εκτός Ελλάδας, για παράδειγμα η Εθνική Τράπεζα έχει τα τελευταία 3 έτη καθαρά κέρδη πάνω από 400 εκατ. ευρώ το έτος από τη συμμετοχή της στην τούρκικη Financebank.⁶

Από την άλλη για τους εργαζόμενους του κλάδου η κρίση μέχρι τώρα σημαίνει:

• Μείωση προσωπικού 12% στον κλάδο⁷ - προβλέψεις για -15% έως τέλος 2012.
• Μείωση καταστημάτων 7% στον κλάδο.⁸
• Μείωση αποδοχών κατά 10% - 30% μόνο το τελευταίο έτος (2011). Μεσοσταθμικά έχει επέλθει μείωση αποδοχών 25% από το 2010.

Ποια θα είναι η εξέλιξη με τη δημιουργία των 3 μεγάλων ομίλων στον κλάδο

Στη χώρα μας φαίνεται ότι σε πρώτη φάση διαμορφώνονται 3 ισχυροί τραπεζικοί όμιλοι:
Ομιλος Εθνικής: με εξαγορά της Eurobank από την Εθνική, διαμορφώνοντας ένα σχήμα με 18.850 εργαζόμενους και 944 καταστήματα στην Ελλάδα. Αν σε δεύτερη φάση προχωρήσει από τον όμιλο αυτό και η εξαγορά του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου (αφού Εθνική και Eurobank ήδη κατέχουν το 16,2% του ΤΤ), αλλά και της Attica Bank (μεγαλομέτοχος με 34% είναι το ΤΤ), τότε μιλάμε συνολικά για έναν όμιλο με 22.100 εργαζόμενους στην Ελλάδα και 1.175 καταστήματα. Ο όμιλος θα έχει ενεργητικό που φτάνει στο 85% του ΑΕΠ της χώρας, ενώ αν πάρει ΤΤ και Attica το ενεργητικό θα ξεπερνά το ΑΕΠ της χώρας.⁹
Ομιλος Πειραιώς: με την εξαγορά της ΑΤΕ και της Γενικής από την Πειραιώς διαμορφώνεται ένας όμιλος με 12.000 εργαζόμενους στην Ελλάδα και 916 καταστήματα.
Ομιλος Alpha: με την εξαγορά της Εμπορικής από την Alpha Bank, διαμορφώνεται ένας όμιλος με 11.100 εργαζόμενους στην Ελλάδα και 740 καταστήματα.

• Και οι 3 όμιλοι μαζί (Εθνική - Πειραιώς - Alpha) θα έχουν ενεργητικό που θα φτάνει στο 165% του ΑΕΠ της χώρας, ενώ θα συγκεντρώνουν πάνω από το 70% των καταθέσεων και των δανείων.
• Στο σύνολο των εργαζομένων στις τράπεζες το 65% θα συγκεντρώνεται στους 3 ομίλους (Εθνική - Πειραιώς - Alpha), με την Εθνική να συγκεντρώνει 1 στους 3 εργαζόμενους της Αττικής.
• Οι εξελίξεις αυτές σε σχέση με την ανακεφαλαίωση θα κρίνει και το μέλλον των υπολοίπων τραπεζών.
• Η Millennium έχει ανοίξει συζήτηση για πιθανή πώλησή της σε ελληνική τράπεζα με αποχώρηση της μητρικής πορτογαλικής από την ελληνική αγορά.
• Η Proton Bank, που ήταν η πρώτη που εκκαθαρίστηκε από το Ελληνικό Δημόσιο και το ΤΧΣ, παρουσιάζει μια φθίνουσα πορεία (προσωπικό, καταστήματα, ενεργητικό) και έχει ανοίξει η συζήτηση για πώληση της «καλής τράπεζας».
• Η Probank, που παρουσιάζει μια σταθερότητα (σε προσωπικό, καταστήματα, ενεργητικό), θέλει να παίξει έναν αυτόνομο ρόλο ως μικρή τράπεζα, αλλά δύσκολα θα αντέξει τον ανταγωνισμό, κάτι που ισχύει και για μικρότερες τράπεζες όπως η Πανελλήνια και η Ελληνική.
• Ενδιαφέρον παρουσιάζει το μέλλον των δύο κυπριακών συμφερόντων τραπεζών (Κύπρου και Marfin) ως προς την εξέλιξή τους στην Ελλάδα, αφού γίνονται συζητήσεις για αποχώρησή τους, κάτι που εξαρτάται από το βάθεμα της κρίσης όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Κύπρο και την ανακεφαλαίωσή τους από την κυπριακή κυβέρνηση.

Τι σημαίνει εξαγορά και συγχώνευση για τους εργαζόμενους του Κλάδου φαίνεται από τα πρόσφατα παραδείγματα στη χώρα μας και διεθνώς:

• Από την πώληση της Εμπορικής στη Γαλλική Gredit Agricole (2006) μέχρι σήμερα οι εργαζόμενοι της Εμπορικής έχουν μειωθεί 4 φορές περισσότερο από τη μέση μείωση προσωπικού του κλάδου στη χώρα μας.
• Από την πώληση της Γενικής στη Γαλλική Societe Generale (2004) μέχρι σήμερα οι εργαζόμενοι της Γενικής έχουν μειωθεί 3 φορές περισσότερο από τη μέση μείωση προσωπικού του Κλάδου στη χώρα μας.
• ΣΕ 180 άνεργους ανέρχονται πλέον οι τραπεζοϋπάλληλοι από τις συνεταιριστικές τράπεζες που έκλεισαν φέτος στη χώρα μας γιατί δεν μπόρεσαν να αντέξουν τον ανταγωνισμό με τις υπόλοιπες ιδιωτικές τράπεζες.¹⁰
• Η μείωση της αποζημίωσης στις απολύσεις αφορά άμεσα τους τραπεζοϋπαλλήλους, αφού στόχος του τραπεζικού κεφαλαίου είναι ο κλάδος να μειωθεί κατά 35% σε προσωπικό (γίνεται αναφορά για πάνω από 20.000 απολύσεις).¹¹
• Από τα 12.500 καταστήματα τραπεζών που έκλεισαν το 2010 στη Μεγάλη Βρετανία μόνο το 30% του προσωπικού τους απορροφήθηκε ξανά στον κλάδο.¹²

Ο ανταγωνισμός των μονοπωλίων και στο τραπεζικό κεφάλαιο και η εξασφάλιση παραπάνω κερδοφορίας σημαίνει πρώτιστα μαζικές απολύσεις - πτώση του μισθού για τους εργαζόμενους - χειρότερες παροχές υγείας και ασφάλισης. Αυτός είναι ο δρόμος της κερδοφορίας.
Η δημιουργία 3 ισχυρών ομίλων σε πρώτη φάση στον κλάδο, και εκτιμάμε σε πρώτη φάση γιατί και θα συνεχιστεί η συγκεντροποίηση του τραπεζικού κεφαλαίου στη χώρα μας και γιατί έξω από αυτή την εξέλιξη δε θα μείνουν και ξένα μεγάλα τραπεζικά μονοπώλια - αντικειμενικά θα φέρει ένα ακόμα πιο έντονο συναγωνισμό μεταξύ τους, που θα διεξάγεται ταυτόχρονα σε 3 επίπεδα:

• μεταξύ των 3 αυτών ομίλων
• ανάμεσα στους 3 ομίλους και τις υπόλοιπες τράπεζες
• στο εσωτερικό αυτών των 3 ομίλων.

Και αυτό είναι αποτέλεσμα της λειτουργίας του μονοπωλίου, που ποτέ δεν μονοπωλεί όλο τον κλάδο, αλλά καθορίζει τις τιμές, τα μεροκάματα, στοχεύει στο μέγιστο κέρδος από το ποσοστό κέρδους του κλάδου. Οσο γιγαντώνεται - όσο μονοπωλείται το κεφάλαιο, τόσο πιο επιθετικό θα γίνεται προς τους εργαζόμενους για να αναπτύξει την κερδοφορία του».
1.Ελληνική Ενωση Τραπεζών, www.hba.gr/στατιστικά στοιχεία
2,3.Οικονομικά Δελτία των τραπεζών για Α' τρίμηνο 2012
4.«Εθνος της Κυριακής», 14/10/2012
5.Οικονομικά Δελτία των τραπεζών για Α' τρίμηνο 2012
6.«Εθνος της Κυριακής», 14/10/2012
7.Ελληνική Ενωση Τραπεζών, www.hba.gr
8.Ελληνική Ενωση Τραπεζών, www.hba.gr
9.Σύμφωνα με ισολογισμούς των τραπεζών για το 2011, η ΕΤΕ είχε ενεργητικό 87.307 εκατ. ευρώ και η Eurobank 75.782 εκατ. ευρώ
10.Πρόκειται για τη Συνεταιριστική Τράπεζα Λαμίας, τη Συνεταιριστική Τράπεζα Λέσβου-Λήμνου και την Αχαϊκή Συνεταιριστική Τράπεζα
11.Εφημερίδα «Εθνος», 25/10/2012
12.Ερευνα Ινστιτούτου Εργασίας της ΟΤΟΕ, www.ine.otoe.gr

πηγή ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ

14η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ

Οι εργασίες της 14ης Διεθνούς Συνάντησης των Κομμουνιστικών κι Εργατικών Κομμάτων, που πραγματοποιήθηκαν στη Βηρυτό από 22-25 Νοέμβρη με θέμα: «Δυναμώνοντας τους αγώνες ενάντια στην εντεινόμενη ιμπεριαλιστική επιθετικότητα, για την ικανοποίηση των κοινωνικοοικονομικών - δημοκρατικών δικαιωμάτων και προσδοκιών των λαών, για το σοσιαλισμό», έδωσαν τη δυνατότητα στα κόμματα που συμμετείχαν να ανταλλάξουν εκτιμήσεις για την κατάσταση στη χώρα τους και στον κόσμο, να ενημερώσουν για τις εμπειρίες από την πάλη τους, να συντονίσουν την πάλη τους ενάντια στον ιμπεριαλισμό.

Την ίδια ώρα και σ' αυτήν τη Διεθνή Συνάντηση υπήρξε σκληρή αντιπαράθεση για τις εκτιμήσεις που αφορούν την παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, τις αιτίες της κρίσης, την προοπτική των αγώνων που αναπτύσσουν τα εργατικά - λαϊκά στρώματα στην Ευρώπη, αλλά και στις χώρες της Μέσης Ανατολής. Εξελίξεις, που εκτυλίσσονται σε συνθήκες όξυνσης του ανταγωνισμού ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, με την επέμβαση που επιχειρείται στη Συρία, αλλά και στο φόντο της επιθετικότητας του Ισραήλ κατά του παλαιστινιακού λαού. Ακόμη στο επίκεντρο της έντονης ιδεολογικο-πολιτικής διαπάλης βρέθηκε η στάση απέναντι στις ανερχόμενες καπιταλιστικές οικονομίες των BRICS και το λεγόμενο «πολυπολικό κόσμο», το ρόλο του ΟΗΕ και του «διεθνούς δικαίου», τη στάση απέναντι στη σοσιαλδημοκρατική διαχείριση που ακολουθούν ορισμένες κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής, σε χώρες που ακόμη δεν έχουν εισέλθει στη φάση της ύφεσης και κρίσης της καπιταλιστικής οικονομίας, το ζήτημα της συμμετοχής των κομμουνιστών στις αστικές κυβερνήσεις, αλλά κι η λαθεμένη αντίληψη περί «ενδιάμεσου σταδίου» ανάμεσα στον καπιταλισμό και το σοσιαλισμό, που ταλανίζει ακόμη αρκετά ΚΚ.
Ως αποτέλεσμα της συζήτησης εγκρίθηκε από τα κόμματα που συμμετείχαν η παρακάτω Κοινή Ανακοίνωση, στην οποία παρουσιάζονται βασικές εκτιμήσεις των Κομμουνιστικών κι Εργατικών Κομμάτων για τις εξελίξεις, καθώς και στόχοι κοινής δράσης για την επόμενη περίοδο.

    

Η κοινή ανακοίνωση - Διακήρυξη της Διεθνούς Συνάντησης

Η 14η Διεθνής Συνάντηση Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων στη Βηρυτό είχε σύνθημα: «Eνισχύουμε τους αγώνες ενάντια στην κλιμακούμενη ιμπεριαλιστική επιθετικότητα, για την ικανοποίηση των κοινωνικών, οικονομικών, δημοκρατικών δικαιωμάτων και των προσδοκιών των λαών, για το σοσιαλισμό»

Το προεδρείο της Συνάντησης

Η 14η Διεθνής Συνάντηση Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων κατέληξε στην εξής Διακήρυξη της Βηρυτού:«Η 14η Διεθνής Συνάντηση Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων (ΔΣΚΕΚ) έγινε στη Βηρυτό, την πρωτεύουσα του Λιβάνου, από τις 22 έως τις 25 Νοέμβρη 2012 με σύνθημα: "Eνισχύουμε τους αγώνες ενάντια στην κλιμακούμενη ιμπεριαλιστική επιθετικότητα, για την ικανοποίηση των κοινωνικών, οικονομικών, δημοκρατικών δικαιωμάτων και των προσδοκιών των λαών, για το σοσιαλισμό».
Στη Συνάντηση συμμετείχαν 84 αντιπρόσωποι που εκπροσωπούν 60 κόμματα από 44 χώρες από τις πέντε ηπείρους του κόσμου, ενώ τα κόμματα που δεν μπόρεσαν να παραβρεθούν, για λόγους πέραν των δυνάμεών τους, έστειλαν μηνύματα που δικαιολογούσαν την απουσία τους.
Μετά την Εκτακτη Συνάντηση για την Παλαιστίνη, που έγινε στη Συρία το 2009, η Συνάντηση διεξήχθη μετά από τρία χρόνια ξανά σε αραβική περιοχή και αποτέλεσε νέα ευκαιρία για τα Κομμουνιστικά και Εργατικά Κόμματα, ώστε να εκφράσουν τη σταθερή αλληλεγγύη τους και τη στήριξή τους στην πάλη της εργατικής τάξης, στους αγώνες και τις εξεγέρσεις των λαών στις αραβικές χώρες ενάντια στις ιμπεριαλιστικές επιθέσεις και το μεγάλο κεφάλαιο, για δημοκρατικές αλλαγές. Οι συζητήσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια της Συνάντησης συνέβαλαν στην ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις εξελίξεις σε όλον τον κόσμο και στη συμφωνία πάνω σε κοινές και συγκλίνουσες δράσεις για την επαναστατική πάλη για το σοσιαλισμό.

Οι διαφορετικές εκδοχές διαχείρισης έχουν τα ίδια βάρβαρα αποτελέσματα για τους λαούς

Στιγμιότυπο από τις εργασίες της Συνάντησης

Η 14η ΔΣΚΕΚ επιβεβαίωσε τις ανακοινώσεις που είχαν εκδοθεί σε προηγούμενες Συναντήσεις την περίοδο 2008 - 2011 σχετικά με την καπιταλιστική κρίση υπερπαραγωγής και υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου, η ρίζα της οποίας βρίσκεται στην όξυνση των βασικών αντιθέσεων ανάμεσα στο κεφάλαιο και την εργασία που συνέχισαν να βαθαίνουν και να εντείνονται. Οι διαφορετικές αστικές εκδοχές για τη διαχείριση της κρίσης δεν κατάφεραν να τη θέσουν υπό έλεγχο. Ολες τους έχουν τα ίδια βάρβαρα αποτελέσματα για τα δικαιώματα των λαών. Η ιμπεριαλιστική απάντηση στην κρίση χαρακτηρίζεται από την ολόπλευρη επίθεση του ιμπεριαλισμού ενάντια στα κοινωνικά, οικονομικά, δημοκρατικά και εθνικά δικαιώματα των λαών, μια επίθεση που στόχο έχει να εξαφανίσει τις κατακτήσεις που κέρδισαν οι εργαζόμενοι και οι λαοί με τους αγώνες τους τον 20ό αιώνα και να εντείνει την εκμετάλλευση και την καταπίεση.Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με την αυξημένη επίθεση του ιμπεριαλισμού και την εξάπλωση των ιμπεριαλιστικών πολέμων, τις ανακατατάξεις στο διεθνή συσχετισμό δυνάμεων όπου συνυπάρχει η σχετική εξασθένηση της θέσης των ΗΠΑ με την αυξανόμενη οικονομική και πολιτική δύναμη διάφορων χωρών, εγείρει μια σειρά ζητήματα που δείχνουν ότι ο κόσμος βρίσκεται, για ακόμα μια φορά, σε μια πολύ κρίσιμη και επικίνδυνη φάση, όπου εντείνονται οι αντιθέσεις και οι ανταγωνισμοί και στην οποία συνυπάρχουν μεγάλοι κίνδυνοι και πραγματικές δυνατότητες για την ανάπτυξη της εργατικής και λαϊκής πάλης.
Από αυτήν την άποψη, είναι χρήσιμο να θέσουμε το εξής ερώτημα: Πώς εκδηλώνεται η παγκόσμια, αυξανόμενη ιμπεριαλιστική επίθεση στρατιωτικά, πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά και τι μορφές παίρνει;
Πρώτον, ο ιμπεριαλισμός διεξάγει μια επίθεση που στόχο έχει την εκτεταμένη κατεδάφιση οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών, πολιτιστικών και εθνικών δικαιωμάτων και την οπισθοδρόμηση στο συσχετισμό δυνάμεων που θα είναι ακόμα περισσότερο σε όφελος του κεφαλαίου και ενάντια στην εργασία. Διεξάγονται μεγάλες επιχειρήσεις για την περαιτέρω συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου. Παράλληλα, εξαπολύονται εκτεταμένες επιθέσεις στα κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα, με μεγάλες περικοπές σε μισθούς, υψηλή ανεργία, ιδιωτικοποιήσεις, διάλυση των δημόσιων κοινωνικών υπηρεσιών και ιδιωτικοποίηση σχεδόν όλων των τομέων της κοινωνικής ζωής. Αυτή η αντικοινωνική επίθεση συνοδεύεται από πρωτόγνωρη επίθεση ενάντια στα δημοκρατικά, εθνικά και οικολογικά δικαιώματα των λαών.
Συγκεκριμένα, έχει οξυνθεί η επίθεση ενάντια στα εργασιακά, οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα των γυναικών, προκαλώντας βάρβαρη επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η αντιμετώπιση και η υπερνίκηση αυτής της επίθεσης έχει αποφασιστική σημασία, διότι η πάλη για την πραγματική ισότητα των γυναικών είναι ζωτικό κομμάτι της πάλης ενάντια στον καπιταλισμό.
Δεύτερον, πρέπει να τονιστεί ότι η δήλωση του Μπαράκ Ομπάμα στον ΟΗΕ, όπου επιβεβαίωσε ότι η χώρα του δεν θα "αποσυρθεί" από τον κόσμο, συμφωνεί με το πρόγραμμα που ενέκρινε το ΝΑΤΟ στην τελευταία σύνοδο του στο Σικάγο, το οποίο στην ουσία συνεπάγεται την αυξανόμενη στρατιωτική ιμπεριαλιστική επέμβαση σε όλο τον κόσμο με το σύνθημα της "έξυπνης άμυνας". Αυτό περιλαμβάνει την έναρξη της πρώτης φάσης της "πυραυλικής ασπίδας" ή τον "πόλεμο των άστρων" στην Ευρώπη και το παγκόσμιο πρόγραμμα αντιπυραυλικής ασπίδας, την άμεση στρατιωτική επέμβαση στη Λιβύη, τις περιοδικές απειλές ενάντια στο Ιράν και τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κορέας, αυξανόμενη στρατιωτική δραστηριότητα, επιθέσεις και προκλήσεις στη Μέση Ανατολή, στη ζώνη Ασίας - Ειρηνικού και σε όλη την αφρικανική ήπειρο, την εντεινόμενη ιμπεριαλιστική στρατιωτικοποίηση στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Συνεχίζεται εντεινόμενη η εχθρότητα και ο αποκλεισμός ενάντια στην Κούβα, καθώς και οι συνωμοσίες ενάντια στη Βενεζουέλα.
Τρίτον, αυτή η εκστρατεία στρατιωτικής επίθεσης συνοδεύεται από τις απροκάλυπτες δημόσιες πολιτικές επεμβάσεις στις υποθέσεις των περισσότερων χωρών του κόσμου. Αυτές οι επεμβάσεις εκδηλώνονται με την επιστράτευση κεφαλαίων και επιρροής για να διαστρεβλώσουν και να παραποιήσουν τη θέληση των λαών, για να χειραγωγήσουν, να τρομοκρατήσουν και να εμποδίσουν τους εκπροσώπους που έχει επιλέξει ο λαός να ανέβουν στην εξουσία. Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις δε διστάζουν να χρησιμοποιούν τα χειρότερα μέσα για να πετύχουν τους στόχους τους, μεταξύ αυτών και την οργάνωση τρομοκρατικών επιθέσεων, τα στρατιωτικά πραξικοπήματα, τη συμμαχία με νεοφασιστικές δυνάμεις, την ανάδειξη πολιτικών και θρησκευτικών δυνάμεων και διάφορες αντεπαναστατικές δυνάμεις με διαφορετικό πολιτικό υπόβαθρο. Ολα αυτά γίνονται για την άσκηση ιμπεριαλιστικού ελέγχου σε όλο τον πλανήτη, χαράσσοντας ξανά τα σύνορα και επανακαθορίζοντας τις αγορές, ιδιαίτερα την αγορά ενέργειας, με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και τους δρόμους μεταφοράς.

Ενταση της επίθεσης του κεφαλαίου

Τέταρτον, αυτή η εκστρατεία στρατιωτικής επίθεσης συνοδεύεται επίσης από την ένταση της επιθετικότητας, όπως για παράδειγμα με την επιστράτευση όλων των μέσων των διαφόρων διεθνών φορέων και οργανώσεων και συγκεκριμένα του ΔΝΤ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με στόχο τη διασφάλιση της εξουσίας του μεγάλου κεφαλαίου. Για να διασφαλίσει τα συμφέροντα και τους στόχους του το παγκόσμιο καπιταλιστικό καθεστώς, εκτός από την παραπέρα ανάπτυξη της επίθεσης και των απροκάλυπτων επεμβάσεων στις χώρες του κόσμου, διεξάγει ανυποχώρητα πόλεμο ενάντια στη διεθνή εργατική τάξη και τους εκπροσώπους της με διάφορα μέτρα, τα οποία περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων:
1. Στέρηση του βασικού ανθρώπινου δικαιώματος στη δουλειά και των σχετικών κατακτήσεων που κερδήθηκαν από την εργατική τάξη.
2. Παγκόσμια ιδεολογική επίθεση και επίθεση μέσα από τα ΜΜΕ, με στόχο τον περιορισμό των εργατικών και λαϊκών αγώνων και τη δίωξη όλων των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων που παλεύουν ενάντια στον ιμπεριαλισμό, ιδιαίτερα των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων.
3. Ενορχηστρωμένες προσπάθειες και δράσεις που παραβιάζουν όλα όσα περιλαμβάνονται στο Χάρτη του ΟΗΕ και στην "Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων", που διαμορφώθηκαν σε συνθήκες διαφορετικού συσχετισμού δυνάμεων χάρη στην παρουσία της Σοβιετικής Ενωσης και των άλλων σοσιαλιστικών χωρών.
Πέμπτον, στο πλαίσιο αυτής της καθολικής παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής επίθεσης, προσοχή πρέπει να δοθεί στον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνεται στη Μέση Ανατολή, με το σχέδιο της "Νέας Μέσης Ανατολής", που επιδιώκει να χωρίσει ξανά την περιοχή και τους λαούς της σε εθνικές και θρησκευτικές ομάδες που θα πολεμάνε συνεχώς μεταξύ τους. Αυτό με τη σειρά του επιτρέπει την ιδιοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πηγών που βρίσκονται στην περιοχή και ιδιαίτερα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Ο πόλεμος και η κατοχή στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ, στη Λιβύη, οι επιθέσεις του Ισραήλ ενάντια στο Λίβανο και το λαό της Παλαιστίνης είναι αδιάσπαστο κομμάτι του ιμπεριαλιστικού σχεδίου "Μεγάλη Μέση Ανατολή".

Συνολική αντιπαράθεση με το καπιταλιστικό σύστημα

Επιπλέον, οι πρόσφατες εξελίξεις πρέπει να αναλυθούν σε αυτό το πλαίσιο, συμπεριλαμβάνοντας:
1. Την κλιμάκωση των ιμπεριαλιστικών απειλών των ΗΠΑ και ΕΕ για στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν και τη Συρία, αξιοποιώντας τις πράξεις βίας που διαπράττονται εναντίον αμάχων και βασιζόμενες στις δυνάμεις που υποστηρίζονται από τους ιμπεριαλιστές.
2. Τις συνεχείς προσπάθειες να ελεγχθεί η πορεία των εξεγέρσεων που συνέβησαν τα δύο τελευταία χρόνια σε διάφορες αραβικές χώρες και ιδιαίτερα στην Αίγυπτο και την Τυνησία, αξιοποιώντας το θρησκευτικό σεχταρισμό, το ρατσισμό και τις προκαταλήψεις, καθώς και τα πάντα διαθέσιμα πετροδολάρια των αραβικών καθεστώτων του κόλπου.
Αυτές οι εξελίξεις και οι πιθανές συνέπειές τους δίνουν ώθηση στην εργατική τάξη, στα Κομμουνιστικά και Εργατικά Κόμματα για να υλοποιήσουν τις ιστορικές τους ευθύνες, να αντιπαρατεθούν με το καπιταλιστικό σύστημα και την ιμπεριαλιστική επιθετικότητα.
Αυτή η αντιπαράθεση, η οποία πρέπει να γίνει ξεχωριστά στις διάφορες χώρες και σε παγκόσμιο επίπεδο, είναι αναγκαία για να επιτευχθούν αντιιμπεριαλιστικές αντιμονοπωλιακές ρήξεις, να υπάρξουν κατακτήσεις και να επιτευχθεί η οικοδόμηση του σοσιαλισμού όπως προσδιόρισε η 13η ΔΣΚΕΚ που έγινε το Δεκέμβρη του 2011 στην Αθήνα.
Η αντιπαράθεση με τον ιμπεριαλισμό υπαγορεύει, από τη μια, το δυνάμωμα της συνεργασίας και της αλληλεγγύης των κομμάτων μας και τον καθορισμό των κοινών στόχων και κατευθύνσεων πάλης, και από την άλλη, τη συγκλίνουσα δράση με τα διάφορα αντιιμπεριαλιστικά και μαζικά κινήματα όπως συνδικάτα, οργανώσεις γυναικών, νεολαίας και διανοουμένων.
Στη Λατινική Αμερική, οι αντιιμπεριαλιστικές δυνάμεις, το συνδικαλιστικό κίνημα και άλλα κοινωνικά κινήματα συνεχίζουν την πάλη τους για τα λαϊκά δικαιώματα ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Αυτοί οι αγώνες, που βρίσκονται στο στόχαστρο της αντεπίθεσης του ιμπεριαλισμού, οδήγησαν σε ορισμένες περιπτώσεις στην εμφάνιση κυβερνήσεων που στα προγράμματά τους δηλώνουν ότι υπερασπίζονται την εθνική κυριαρχία και τα κοινωνικά δικαιώματα για την ανάπτυξη και την προστασία των πλουτοπαραγωγικών πηγών και της βιοποικιλότητας, θεωρώντας ότι δίνουν ώθηση στην αντιιμπεριαλιστική πάλη.
Αυτή η καθολική αντιπαράθεση υπαγορεύει επίσης την οργάνωση των εργαζομένων στους τόπους δουλειάς και στα συνδικάτα, την ενίσχυση του ταξικού κινήματος, την προώθηση της συμμαχίας της εργατικής τάξης με τα καταπιεζόμενα λαϊκά στρώματα, την ένταση της πάλης της διεθνούς εργατικής τάξης και των λαών του κόσμου. Χρειάζεται αντεπίθεση για αντιμονοπωλιακές και αντιιμπεριαλιστικές ρήξεις, για την ανατροπή του καπιταλισμού, για να εμποδιστούν τα αντιλαϊκά μέτρα και προωθηθούν στόχοι πάλης που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες λαϊκές ανάγκες.
Ζωτική σημασία έχει ο ιδεολογικός αγώνας του κομμουνιστικού κινήματος για την υπεράσπιση και την ανάπτυξη του επιστημονικού σοσιαλισμού, την απόκρουση του σύγχρονου αντικομμουνισμού, για την αντιμετώπιση της αστικής ιδεολογίας, των ξένων τάσεων, των αντιεπιστημονικών θεωριών και των οπορτουνιστικών ρευμάτων που απορρίπτουν την ταξική πάλη και την καταπολέμηση του ρόλου των σοσιαλδημοκρατικών δυνάμεων που υπερασπίζονται και εφαρμόζουν αντιλαϊκές και φιλοϊμπεριαλιστικές πολιτικές, στηρίζοντας τη στρατηγική του κεφαλαίου και του ιμπεριαλισμού.
Η ιδεολογική αντεπίθεση του κομμουνιστικού κινήματος είναι όρος για να κατανοείται ο ενιαίος χαρακτήρας των καθηκόντων της πάλης για κοινωνική, εθνική και ταξική χειραφέτηση, να γίνεται διακριτή η εναλλακτική διέξοδος του σοσιαλισμού.
Δεδομένης της καπιταλιστικής κρίσης και των συνεπειών της, η διεθνής πείρα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση αποδεικνύει την ανωτερότητα του σοσιαλισμού. Υπογραμμίζουμε την αλληλεγγύη μας με τους λαούς που παλεύουν για το σοσιαλισμό ή οικοδομούν το σοσιαλισμό.

Κοινές δράσεις

Με βάση τα παραπάνω τονίζουμε την ανάγκη να επικεντρώσουμε στις παρακάτω κοινές δράσεις:

1. Αγώνας για την αντιμετώπιση των νέων σχεδίων του ιμπεριαλισμού σε στρατιωτικό, πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, αγώνας για να αποτραπεί ο έλεγχος και η καταστροφή του κόσμου από τον ιμπεριαλισμό.

2. Συσπείρωση για την απομάκρυνση των ΝΑΤΟικών στρατιωτικών βάσεων και αποδέσμευση από τις ιμπεριαλιστικές συμμαχίες.

3. Εκφραση ταξικής αλληλεγγύης και παροχή στήριξης για την ενίσχυση των αγώνων της εργατικής τάξης και των λαών στις καπιταλιστικές χώρες, ενάντια στις πολιτικές που προσθέτουν περισσότερα βάρη στους λαούς για κατακτήσεις που θα βελτιώνουν τις συνθήκες ζωής των εργαζομένων και των λαών και θα επιφέρουν επαναστατική αλλαγή.

4. Επιβεβαίωση της διεθνούς αλληλεγγύης με τα δημοκρατικά λαϊκά κινήματα και τις εξεγέρσεις ενάντια στα κατοχικά και καταπιεστικά καθεστώτα και αδιάλλακτη απόρριψη της ιμπεριαλιστικής επέμβασης σε αυτές τις χώρες.

5. Αντιμετώπιση των αντικομμουνιστικών νόμων, μέτρων και διώξεων. Ιδεολογική πάλη ενάντια στην αναθεώρηση της Ιστορίας, για την επιβεβαίωση της συμβολής του κομμουνιστικού και εργατικού κινήματος στην ανθρώπινη Ιστορία.

6. Καταδίκη του αποκλεισμού της Κούβας από τις ΗΠΑ και στήριξή της στην πάλη για την άμεση άρση του. Ενίσχυση της καμπάνιας για την απελευθέρωση και την επιστροφή των πέντε Κουβανών πατριωτών στην Κούβα.

7. Καταδίκη των συνεχών θηριωδιών που διαπράττουν οι ισραηλινές κατοχικές δυνάμεις ενάντια στον Παλαιστινιακό λαό. Στήριξη του δικαιώματός του να αντιστέκεται στην κατοχή και να φτιάξει το δικό του ανεξάρτητο κράτος με πρωτεύουσα την Αν. Ιερουσαλήμ και ενίσχυση της καμπάνιας για την άμεση άρση του αποκλεισμού ενάντια στη Γάζα και για το δικαίωμα της επιστροφής.

8. Προώθηση του διεθνούς μετώπου ενάντια στον ιμπεριαλισμό και στήριξη των διεθνών αντιιμπεριαλιστικών μαζικών οργανώσεων της Παγκόσμιας Συνδικαλιστικής Ομοσπονδίας (ΠΣΟ), του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρήνης (ΠΣΕ), της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Δημοκρατικών Νεολαιών (ΠΟΔΝ) και της Παγκόσμιας Δημοκρατικής Ομοσπονδίας Γυναικών (ΠΔΟΓ) στο συγκεκριμένο πλαίσιο κάθε χώρας.

Βηρυτός 25 Νοέμβρη 2012».

πηγή ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ

   

Η πρόταση του ΠΑΜΕ για τη νέα Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση

Το ΠΑΜΕ προβάλλει συγκεκριμένους άξονες για την υπογραφή νέας Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας για το 2013 καλώντας όλους τους εργαζόμενους, όλα τα συνδικάτα να την κάνουν δική τους υπόθεση πάλης. Σήμερα η εργατική τάξη βρίσκεται μπροστά σε μια γενικευμένη επίθεση με στόχο τη ριζική ανατροπή των ΣΣΕ και των εργασιακών σχέσεων.Στόχος τους δεν είναι μόνο να φορτώσουν τις συνέπειες της κρίσης στις πλάτες της εργατικής τάξης με την αύξηση του βαθμού εκμετάλλευσης και την ανάκαμψη της κερδοφορίας του κεφαλαίου, την εξασφάλιση υψηλής κερδοφορίας στη φάση της ανάκαμψης, αλλά και το χτύπημα του ίδιου του συνδικαλιστικού κινήματος.
Συγκεντρώνουν τα κύρια πυρά τους στην κατάργηση του σταθερού κατώτατου μεροκάματου και μισθού, στο σταθερό ημερήσιο χρόνο, στην κατάργηση των επιδομάτων και ασφαλιστικών εισφορών. Αυξάνουν την πίεση μέσω των γυναικών και της νεολαίας με την επιβολή ακόμα πιο χαμηλών μισθών και μεροκάματων, μέσω των ατομικών συμβάσεων εργασίας και μέσω υπογραφής επιχειρησιακών συμβάσεων με μειώσεις μισθών κάτω από τα επίπεδα της ΕΓΣΣΕ και των ΣΣΕ.
Ταυτόχρονα, με βάση τη δέσμευση του μνημονίου και των δανειακών συμβάσεων προωθείται η ουσιαστική κατάργηση της ΕΓΣΣΕ αφού προβλέπεται ο καθορισμός του κατώτερου να γίνεται από την κυβέρνηση με νόμο.

ΦΡΑΓΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΣ

Η κατάργηση της ΕΓΣΣΕ αποτελεί ουσιαστικό και μεγάλο βήμα προς τα πίσω σε σχέση με τη μέχρι σήμερα κατάσταση όπου η μείωση των μισθών, η καταβολή μισθού κάτω από τα επίπεδα της ΕΓΣΣΕ ήταν μια αυθαίρετη και παράνομη ενέργεια από την μεριά του εργοδότη. Νομιμοποιεί δηλαδή την αξίωση και πρακτική της εργοδοσίας.Οι συνέπειες για τους εργαζόμενους θα είναι οδυνηρές. Δε θα έχουμε μόνο την άμεση και απευθείας μείωση του μισθού και του ημερομισθίου. Θα έχουμε μείωση σε σημαντικό βαθμό των συνολικών ετήσιων αποδοχών των εργαζόμενων αφού επί του βασικού υπολογίζονται βασικά επιδόματα, γάμου, τέκνων, προϋπηρεσίας, ανθυγιεινού, επιστημονικά, αποζημιώσεις, δώρα, άδεια, κ.ά. Θα πλήξει όλους τους εργαζόμενους, αφού ο κατώτερος μισθός και μεροκάματο αποτελεί τη βάση για τον υπολογισμό των κλαδικών ΣΣΕ.
Η εργατική τάξη πρέπει να απορρίψει και να ματαιώσει αυτή τη βάρβαρη εξέλιξη. Η αντίσταση σε αυτήν την επιδίωξη της κατάργησης του βασικού μισθού της ΕΓΣΣΕ και των κλαδικών συμβάσεων, η παρεμπόδισή της, η ματαίωσή της, η υπογραφή συμβάσεων που στην παρούσα φάση να δυσκολεύουν τις επιδιώξεις των δυνάμεων του κεφαλαίου πρέπει να γίνουν στοιχείο της ανασύνταξης του εργατικού λαϊκού κινήματος, να σημάνει συναγερμός και να αποτελέσει αφετηρία αντεπίθεσης.

Και τούτο διότι η ματαίωση της μείωσης των μισθών, η υπογραφή συμβάσεων με αυξήσεις απαιτούν μαζικά σωματεία με την πλειοψηφία των εργαζόμενων να συμμετέχουν σε αυτά, σωστά προσανατολισμένους και με αποφασιστικότητα αγώνες, κοινή δράση και αλληλεγγύη από όλα τα άλλα τμήματα της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων, αλλαγή των συσχετικών υπέρ του ταξικού ρεύματος, δηλαδή βήματα στους όρους και τις προϋποθέσεις για την ανασύνταξη του εργατικού λαϊκού κινήματος.Ο βαθμός εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης δε συντελείται μόνο από τη μείωση των μισθών και των συντάξεων. Συντελείται από τη μείωση του συνόλου των δαπανών για Υγεία, Παιδεία, Πρόνοια, ξεκούραση, Πολιτισμό, από την αύξηση της τιμής των βασικών καταναλωτικών εμπορευμάτων κι υπηρεσιών (τρόφιμα, ρούχα, ρεύμα, καύσιμα, με την αύξηση της άμεσης κι έμμεσης φορολογίας, κλπ.).
Από τα παραπάνω γίνεται καθαρό πως η διεκδίκηση αυξήσεων στους μισθούς και στις συντάξεις δεν μπορεί να είναι ο μόνος τρόπος μείωσης του βαθμού εκμετάλλευσης και βελτίωσης της θέσης των εργαζομένων. Ταυτόχρονα με το ζήτημα των αυξήσεων πρέπει να διεκδικηθούν αιτήματα που θα αποκαθιστούν το σταθερό χρόνο εργασίας, θα εξασφαλίζουν στην εργατική οικογένεια όσο γίνεται καλύτερες δωρεάν δημόσιες παροχές σε τομείς όπως η Παιδεία, η Υγεία, η Πρόνοια, θα στηρίζουν τον άνεργο, τον άστεγο, την νέα οικογένεια κλπ.
Τα αιτήματα που θα διεκδικούνται πρέπει να στηρίζονται πριν απ' όλα στην αλήθεια ότι οι εργαζόμενοι είναι αυτοί που παράγουν τον πλούτο, άρα σε καμία περίπτωση δεν αποδεχόμαστε ότι είναι παράγοντας κόστους των επιχειρήσεων, των εργοδοτών και ότι η ικανοποίησή τους αντιβαίνει σε κάποιο γενικό και με αταξικό κριτήριο γενικό συμφέρον.
Στη βάση των παραπάνω βασικών διαπιστώσεων το ΠΑΜΕ απαιτεί και παλεύει όχι μόνο για την επαναφορά των μισθών στα επίπεδα που ήταν πριν τις μειώσεις αλλά και αυξήσεις των μισθών και βελτίωση συνολικά της θέσης των εργαζόμενων μέσα από την κάλυψη των αναγκών σε Υγεία, Παιδεία, Πρόνοια, Αθλητισμό, Πολιτισμό, κ.ά.
Γι' αυτό παλεύει και απαιτεί να καταργηθούν άμεσα όλα τα νομοθετήματα, νόμοι (όπως ο νόμος 4046, δηλαδή το μνημόνιο 2,) δανειακές συμβάσεις που μείωσαν τους μισθούς και τα ημερομίσθια και γενικά το σύνολο των κοινωνικών κατακτήσεων και των δικαιωμάτων των εργαζομένων.

Οι άξονες διεκδίκησης

To ΠΑΜΕ προτείνει για το 2013 τους εξής άξονες διεκδίκησης στα πλαίσια της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας (ΕΓΣΣΕ).
Αξονας 1ος
Οι όροι της παρούσας σύμβασης που θα συμφωνηθούν από την στιγμή της κατάρτισής της και από την ημερομηνία εφαρμογής της είναι υποχρεωτικά εκτελεστή για κάθε εργοδότη (εκτός άμεσου δημόσιου τομέα), είτε ανήκει, είτε όχι σε εργοδοτική οργάνωση σε όλη την Ελληνική Επικράτεια.
Αξονας 2ος
ΚΑΤΩΤΑΤΑ ΟΡΙΑ ΑΠΟΔΟΧΩΝ
Τα κατώτερα όρια μισθών και ημερομισθίων αποτελούν κατώτατα όρια αμοιβής μισθωτών της χώρας που απασχολούνται με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου και αμείβονται με μισθό, ημερομίσθιο κατά μονάδα ή με οποιοδήποτε άλλο σύστημα. Την 1η1ου2013 το ημερομίσθιο επανέρχεται στο ποσό των 33,54 ευρώ και ο μηνιαίος μισθός στο ποσόν των 751,41 ευρώ. Να προβλεφθεί να επιστραφεί μέσω ποσοστού αύξησης του μισθού μέρος των απωλειών της προηγούμενης τριετίας.
Καταργούνται οι νόμοι 4046/2012, το μνημόνιο 2, η πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου 6/2012 και κάθε συναφής διάταξη νόμου που περικόπτει τους μισθούς και τα ημερομίσθια. Την 1^η Ιούλη 2013 αναπροσαρμόζονται τα κατώτατα όρια αποδοχών με βάση το ποσοστό του εθνικού πληθωρισμού.
Τα προβλεπόμενα χρονοεπιδόματα και άλλα επιδόματα (γάμου, τέκνων, σπουδών, αδείας, δώρων κλπ.) που προβλέπονται στην Ε.Γ.Σ.Σ.Ε. αλλά και στις άλλες ΣΣΕ διατηρούνται.
Το ποσοστό της αύξηση των αποδοχών που κάθε φορά καθορίζεται θα προστίθεται στο σύνολο των αποδοχών επί των οποίων υπολογίζονται οι προσαυξήσεις Κυριακής, νυχτερινής εργασίας, υπερεργασίας, υπερωρίας, επιδόματα εορτών και αδείας, όπως και η αποζημίωση για την εκτός έδρα εργασία.
Τα συνολικά γενικά κατώτατα όρια μισθών και ημερομισθίων εφαρμόζονται τόσο στους νέους κάτω των 25 ετών όσο και στους μαθητευόμενους εργατοτεχνίτες καθώς και στους υπαλλήλους που έχουν συμπληρώσει το 15 έτος της ηλικίας τους.
ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑ
Προϋπηρεσία για υπάλληλο ή εργατοτεχνίτη θεωρείται η υπηρεσία που διανύθηκε σε οποιοδήποτε εργοδότη σε οποιαδήποτε εργασία και ειδικότητα.
ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ
1. Τριετιών
Τα επιδόματα που προβλέπονται από εθνικές γενικές Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας ή όμοιας έκτασης διαιτητικές αποφάσεις, υπολογίζονται επί των εκάστοτε γενικών κατωτάτων ορίων μισθών και ημερομισθίων.
Οι υπάλληλοι και οι εργατοτεχνίτες με οποιαδήποτε σχέση εργασίας δικαιούνται για κάθε τριετία υπηρεσίας προσαύξηση 10% επί του κατωτάτου ορίου του βασικού μισθού τους.
2. Γάμου
Στον έγγαμο μισθωτό χορηγείται επίδομα γάμου ποσοστού 10%. Κατά τα λοιπά ισχύουν οι διατάξεις της παρ. 2 της με αριθ. 10/76 απόφασης του ΔΔΔΔ Αθηνών. Το επίδομα γάμου υπολογίζεται στο κατώτατο όριο του βασικού μισθού ή ημερομισθίου.
Συλλογικές συμβάσεις εργασίας που προβλέπουν ενδεχόμενα μεγαλύτερο ποσοστό γάμου υπερισχύουν.
Αξονας 3ος:
ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ, ΤΑ ΩΡΑΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Το ωράριο εργασίας αποτελεί σταθερή και υποχρεωτική δέσμευση για κάθε εργοδότη. Καθορίζεται με βάση την 8ωρη εργασία για όλους. Διατηρείται σε όσους κλάδους έχει κατακτηθεί το 7ωρο ή ακόμα μικρότερο ωράριο. Με βάση την παραγωγικότητα της εργασίας και τις σύγχρονες ανάγκες των εργαζομένων, κατεύθυνση είναι η καθιέρωση 35 ωρών εργασίας εβδομαδιαίως επί πενθήμερο από Δευτέρα έως Παρασκευή.
Για το λόγο αυτό από 01.01.2013 το σημερινό ισχύον ωράριο εργασίας συνολικά σε όλους τους κλάδους του ιδιωτικού τομέα για τα επόμενα χρόνια μειώνεται κατά μια ώρα, χωρίς μείωση αποδοχών.
Επιπλέον χρησιμοποίηση του εργαζόμενου πέραν του ωραρίου που ορίζει η σύμβαση απαιτεί ειδική άδεια και η αμοιβή είναι προσαυξημένη 75% της κανονικής ώρας εργασίας για τις καθημερινές και για Σάββατα, Κυριακές και αργίες στο 100% της καθημερινής αμοιβής.
Για εργαζόμενους μαθητές, σπουδαστές, φοιτητές το ανώτατο ημερήσιο ωράριο είναι 6 ώρες με πλήρεις αποδοχές.
Απαγορεύεται η απασχόληση εργαζόμενου, εργαζόμενης με οποιαδήποτε μορφή προσωρινής σύμβασης πέραν του 2μήνου. Μετά το 2μηνο όλες οι συμβάσεις μετατρέπονται σε σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου.
Αξονας 4ος:
ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ, ΤΙΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ
Η απόλυση εργαζόμενου τελεί υπό την έγκριση ειδικής 3μελούς Επιτροπής στα πλαίσια του ΣΕΠΕ με τη συμμετοχή εκπροσώπου των εργαζομένων.
Η αποζημίωση σε περίπτωση απόλυσης δεν μπορεί να είναι μικρότερη των αποδοχών ενός μήνα για κάθε χρόνο εργασίας, αρχής γενομένης από το πρώτο 2μηνο εργασίας και αφορά το σύνολο των εργαζόμενων (δηλαδή και όσους δεν έχουν την υπαλληλική ιδιότητα, υπαλλήλους, εργατοτεχνίτες και εργαζόμενους με κάθε σχέση εργασίας). Κατά τα λοιπά το ύψος της αποζημίωσης σε περίπτωση καταγγελίας επανέρχεται στα επίπεδα που ίσχυαν το έτος 2010.
Δεν επιτρέπεται η καταγγελία της σύμβασης εργασίας εργαζόμενου πριν την τελευταία 5ετία της συνταξιοδότησής του, παρά μόνο για σπουδαίο λόγο.
Δεν επιτρέπεται η καταγγελία σύμβασης εργασίας εργαζόμενου που υπέστη εργατικό ατύχημα στην επιχείρηση που απασχολείται με οποιαδήποτε σχέση εργασίας.
Στην περίπτωση καταγγελίας σύμβασης εργασίας ο εργαζόμενος εγγράφεται αυτόματα στους καταλόγους ανεργίας του ΟΑΕΔ και επιδοτείται με το 80% του βασικού μισθού για όλη τη διάρκεια της ανεργίας του. Στην κατεύθυνση αυτή το επίδομα ανεργίας του ΟΑΕΔ άμεσα αυξάνεται από 01.01.2013 από τα 368 στα 500 ευρώ και επιμηκύνεται η επιδότηση ανεργίας κατά ένα ακόμα έτος.
Στους καταλόγους ανεργίας εγγράφονται και επιδοτούνται με το βασικό επίδομα ανεργίας 500 ευρώ όλοι οι απόφοιτοι των ΑΕΙ, ΤΕΙ, Λυκείων, κ.ά. που αναζητούν και δε βρίσκουν εργασία, όπως και κάθε εργαζόμενος που επιθυμεί να εργαστεί και χωρίς δική του ευθύνη δε βρίσκει εργασία.
Αξονας 5ος:
ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ - ΣΥΝΤΑΞΗ
Απαγορεύεται αυστηρά (με πρόστιμα, με ποινές μη ασφαλιστικής και φορολογικής ενημερότητας) η απασχόληση εργαζόμενου χωρίς ασφάλιση, η οποία πρέπει να αντιστοιχεί σε ένα ένσημο ανά ημέρα εργασίας. Εργαζόμενος/-η που συμπληρώνει 3,5 ώρες εργασίας του ημερήσιου χρόνου δικαιούται ολόκληρο το ένσημο.
Οι κρατήσεις για τον κλάδο της υγείας καταργούνται και οι μισθοί και τα ημερομίσθια αυξάνονται κατά το αντίστοιχο ποσό και η εργοδοσία και το κράτος αναλαμβάνουν την πλήρη ιατροφαρμακευτική φροντίδα του εργαζόμενου. Βιβλιάριο ασθένειας δικαιούται όποιος είναι πάνω από 18 ετών και δεν καλύπτεται από έμμεση ασφάλιση.
Ο εργαζόμενος δικαιούται σύνταξη μετά τη συμπλήρωση 30 χρόνων εργασίας χωρίς όριο ηλικίας. Σε κάθε περίπτωση, όριο συνταξιοδότησης είναι του άνδρα το 60^ο έτος και της γυναίκας το 55^ο. Να επανέλθουν οι κλάδοι που αποχαρακτηρίστηκαν από τα βαρέα και ανθυγιεινά και να ενταχθούν και νέοι κλάδοι που προτείνουν τα συνδικάτα. Για τους εργαζόμενους σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα το όριο συνταξιοδότησης είναι το 55^ο έτος για τον άνδρα και το 50^ο για τη γυναίκα.
Κατώτερη βασική σύνταξη για όλους και για όλα τα Ταμεία είναι το 80% του βασικού μισθού της ΕΓΣΣΕ, που λάμβανε κατά τη συνταξιοδότησή του.
Ο χρόνος λοχείας για τις γυναίκες και ο χρόνος στράτευσης για τους άντρες, ο χρόνος ανεργίας και ασθένειας προσμετράται ως συντάξιμος χρόνος χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση του ασφαλισμένου.
Αξονας 6ος:
ΑΔΕΙΕΣ
Ετήσια άδεια με αποδοχές
Κάθε εργαζόμενος που απασχολείται με οποιαδήποτε σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου, δικαιούται άδεια αναψυχής 30 ημερών μετά το πρώτο έτος απασχόλησης. Η άδεια χορηγείται με αίτηση του εργαζόμενου μετά το πρώτο δίμηνο εργασίας, τμηματικά ή συνολικά. Σε περίπτωση σχέσης εργασίας κάτω του έτους η άδεια αναλογεί σε 2 ημέρες μετ' αποδοχών ανά μήνα εργασίας. Κατά τη χορήγηση της άδειας καταβάλλεται το αντίστοιχο επίδομα αδείας.
Σε περίπτωση λύσης της σχέσης εργασίας πριν τη συμπλήρωση έτους απασχόλησης στον ίδιο εργοδότη, χορηγείται από τον εργοδότη επίδομα αδείας που ισούται με τις αποδοχές του μηνός.
Αδεια γάμου και γέννησης τέκνου
Οι εργαζόμενοι που τελούν γάμο δικαιούνται άδεια 6 ημερών με αποδοχές που δε συμψηφίζεται στην ετήσια άδεια αναψυχής.
Στην περίπτωση γέννησης τέκνου ο πατέρας δικαιούται 2 ημέρες άδεια με αποδοχές για το κάθε τέκνο.
Αδεια μητρότητας
Η συνολική άδεια μητρότητας ορίζεται σε 30 εβδομάδες. Ο χρόνος αυτός της άδειας αμείβεται όπως προβλέπεται από τις σχετικές διατάξεις.
Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης απαγορεύεται η νυχτερινή εργασία όπως και η απασχόληση της εγκύου σε τμήμα που δεν υπάρχουν οι συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας.
Αδεια φροντίδας παιδιών
Οι εργαζόμενες μητέρες δικαιούνται για τις ανάγκες θηλασμού και φροντίδας του παιδιού για χρονικό διάστημα 30 μηνών από τη λήξη της άδειας λοχείας μειωμένο ωράριο 1 ώρας την ημέρα κατά την προσέλευση ή την αποχώρηση.
Εναλλακτικά η άδεια αυτή μπορεί να χορηγείται εφάπαξ ή με άλλο τρόπο.
Γονική άδεια ανατροφής
Γονέας εργαζόμενος σε επιχείρηση που έχει συμπληρώσει τουλάχιστον 1 χρόνο εργασίας μπορεί να λάβει άδεια ανατροφής παιδιού χωρίς αποδοχές μέχρι το παιδί να συμπληρώσει την ηλικία των 3,5 ετών.
Αδεια μονογονεϊκής οικογένειας
Ο άγαμος γονέας ή χήρος ή γονέας που έχει την αποκλειστική επιμέλεια του παιδιού του, δικαιούται επιπλέον άδεια 6 ημερών το χρόνο πέραν της κανονικής άδειας αναψυχής, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις αυξημένες ανάγκες ανατροφής των παιδιών του μέχρι να συμπληρώσουν την ηλικία των 12 ετών.
Αδεια εξαρτώμενων μελών
Σε περίπτωση ασθένειας εξαρτωμένων παιδιών ή συγγενών μέχρι 2^ου βαθμού συγγενείας καθορίζεται σε 12 εργάσιμες ημέρες κάθε χρόνο. Οι γονείς των παιδιών που πάσχουν από ασθένειες που απαιτούν μεταγγίσεις αίματος ή αιμοκαθάρσεις δικαιούνται πρόσθετη άδεια 10 ημερών το χρόνο με αποδοχές.
Αδεια λόγω θανάτου συγγενούς
Στους εργαζόμενους χορηγείται άδεια 4 ημερών με αποδοχές σε περίπτωση θανάτου παιδιών, γονέων, συζύγου ή αδελφών και εξ αγχιστείας.
Αδεια για μεταγγίσεις αίματος και παραγώγων του
Εργαζόμενοι που πάσχουν από νόσο που απαιτεί μεταγγίσεις αίματος και παραγώγων του ή αιμοκάθαρση δικαιούνται πρόσθετη άδεια 22 ημερών το χρόνο με αποδοχές.
Αδεια μαθητών, σπουδαστών και φοιτητών
Εργαζόμενοι μαθητές, σπουδαστές ή φοιτητές ηλικίας κάτω των 28 ετών δικαιούνται άδεια σπουδών με αποδοχές για την περίοδο των εξετάσεων. Οσοι συμμετέχουν σε προγράμματα μεταπτυχιακών και λοιπών σπουδών δικαιούνται άδεια 10 ημερών για 2 έτη χωρίς αποδοχές.
Αδεια αναπηρίας
Εργαζόμενοι με ποσοστό αναπηρίας 50% και άνω δικαιούνται πρόσθετη άδεια 6 ημερών το χρόνο πέραν της κανονικής.
Αξονας 7ος:
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ
Ο εργαζόμενος/-η που νοσήσει σύμφωνα με βεβαίωση γιατρού του Ταμείου του δικαιούται άδειας, δωρεάν ιατροφαρμακευτικής φροντίδας στις δημόσιες δομές και κάλυψη του συνόλου των αποδοχών του με ευθύνη της πολιτείας και του εργοδότη.
ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΞΗ
Οποιος εργοδότης δεν τηρεί την παρούσα σύμβαση εργασίας έχει κυρώσεις και πρόστιμο που επιβάλλεται από το ΣΕΠΕ μέχρι 15.000 ευρώ για κάθε παράβαση, υπέρ των ασφαλιστικών οργανισμών.
ΕΙΔΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΝΕΡΓΩΝ
Καμία διακοπή ρεύματος, νερού, σταθερού τηλεφώνου, σε άνεργους, απλήρωτους εργαζόμενους. Δωρεάν μετακίνηση σε όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς, αναστολή κάθε υποχρέωσης προς τράπεζες και δημόσιο.
Επιδότηση ενοικίου για το διάστημα της ανεργίας, διάθεση τροφίμων, ρουχισμού, σχολικών ειδών, ειδών υγιεινής, πετρελαίου θέρμανσης από κρατικό δίκτυο για άνεργους και εργαζόμενους με χαμηλό εισόδημα.
Αμεσο πάγωμα τιμών σε όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες και κατάργηση του ΦΠΑ με αντίστοιχη μείωση τιμών σε όλα τα είδη πλατιάς λαϊκής κατανάλωσης, κατάργηση των διοδίων, μείωση κατά 50% των τιμολογίων των πρώην ΔΕΚΟ.
Κατάργηση του ανατοκισμού όλων των δανείων, απαγόρευση πλειστηριασμών πρώτης και δευτερευούσης κατοικίας
ΕΙΔΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Επιδότηση της στέγασης για κάθε φοιτητή, σπουδαστή που χωρίς δική του ευθύνη είναι εκτός φοιτητικής εστίας και σπουδάζει μακριά από τον τόπο κατοικίας του και η οικογένειά του έχει εισόδημα κάτω των 40.000 ευρώ ετησίως προσαυξημένο κατά 5.000 ευρώ για κάθε παιδί. Δωρεάν μετακίνηση μαθητών φοιτητών, σπουδαστών σε όλα τα μέσα μαζικής μεταφοράς.
Αμεση απορρόφηση όλων των παιδιών στους παιδικούς και βρεφικούς σταθμούς με χρηματοδότησή τους από τον κρατικό προϋπολογισμό και με την πρόσληψη του αναγκαίου εκπαιδευτικού και βοηθητικού προσωπικού.

πηγή ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ